ეუთოს დემოკრატიული ინსტიტუტებისა და ადამიანის უფლებების ოფისმა (ODIHR) შეკრება-მანიფესტაციებთან დაკავშირებული წესების გამკაცრების კანონზე სამართლებრივი შეფასება გამოაქვეყნა.

დოკუმენტში წერია, რომ ოცნების პარლამენტის მიერ დაჩქარებული წესით მიღებული საკანონმდებლო ცვლილებები არღვევს სამოქალაქო და პოლიტიკური უფლებების შესახებ საერთაშორისო კონვენციის და ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მუხლებს და უნდა გაუქმდეს.

ODIHR-ის სასწრაფო დასკვნაში ვკითხულობთ, რომ აღნიშნული კანონი "ზედმეტად ზღუდავს მშვიდობიანი შეკრების თავისუფლების, გამოხატვის თავისუფლებისა და გაერთიანების თავისუფლების უფლებებს, ასევე ბოლო თვეებში მშვიდობიანი მომიტინგეების, ადამიანის უფლებათა დამცველების და ოპოზიციური პოლიტიკოსების დაკავება შეკრებებში მშვიდობიანი მონაწილეობის გამო აშკარად არღვევს საქართველოს საერთაშორისო ადამიანის უფლებათა ვალდებულებებს".

დასკვნის ავტორები წერენ, რომ აღნიშნული მიდგომა პირდაპირ ეწინააღმდეგება საერთაშორისო სტანდარტებს, რომლებიც მოითხოვს, რომ სანქციები იყოს საჭირო, პროპორციული და არადისკრიმინაციული".

დასკვნის ავტორები წერენ, რომ საერთო ჯამში, 2025 წლის ოქტომბრის შესწორებები სერიოზულ შეშფოთებას იწვევს საქართველოს მიერ ადამიანის უფლებათა საერთაშორისო ვალდებულებების შეუსრულებლობასთან დაკავშირებით, განსაკუთრებით სამოქალაქო და პოლიტიკური უფლებების შესახებ საერთაშორისო კონვენციის მე-9, მე-19 და მე-21 მუხლების და ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-5, მე-10, მე-11 და მე-18 მუხლების.

"მშვიდობიანი შეკრების თავისუფლებისა და გამოხატვის თავისუფლების უფლებები დემოკრატიული, ტოლერანტული და პლურალისტური საზოგადოების საფუძვლების განუყოფელი ნაწილია, რომელშიც სხვადასხვა წარმომავლობისა და შეხედულებების მქონე პირებს და ჯგუფებს შეუძლიათ გამოთქვან თავიანთი მოსაზრებები, შეიკრიბონ და მშვიდობიანად ურთიერთობდნენ ერთმანეთთან. სახელმწიფოებს აქვთ პოზიტიური ვალდებულებები, პატივი სცენ, დაიცვან და ხელი შეუწყონ ამ უფლებების განხორციელებას დისკრიმინაციის გარეშე. მშვიდობიანი შეკრების თავისუფლებისა და გამოხატვის თავისუფლების უფლებების ეფექტური დაცვა ხელს უწყობს ღია დემოკრატიის კულტურის განვითარებას, საზოგადოებრივ საქმეებში მონაწილეობის შესაძლებლობას და დიალოგს საზოგადოებრივი ინტერესის საკითხებზე.

მშვიდობიანი შეკრების თავისუფლების უფლების ნებისმიერი შეზღუდვა უნდა აკმაყოფილებდეს საერთაშორისო ადამიანის უფლებათა სამართლის მკაცრ სამნაწილიან ტესტს, კერძოდ, ის უნდა იყოს გათვალისწინებული კანონით, ემსახურებოდეს საერთაშორისო სამართლის მიერ ამომწურავად აღიარებული ერთ-ერთი ლეგიტიმური მიზნის დაცვას და იყოს აუცილებელი და პროპორციული ამ მიზნის მისაღწევად. გარდა ამისა, ნებისმიერი შეზღუდვა უნდა იყოს არადისკრიმინაციული. სახელმწიფოს პოზიტიური ვალდებულება, ხელი შეუწყოს მშვიდობიან შეკრებას, უნდა აისახოს საკანონმდებლო ჩარჩოსა და შესაბამის პრაქტიკაში და როდესაც განიხილავს შეზღუდვებს ამ უფლების სხვათა უფლებებთან ან სხვა დასაშვებ შეზღუდვის საფუძვლებთან შესათავსებლად, სახელმწიფომ უპირატესობა უნდა მიანიჭოს ხელშეწყობას არასაჭირო ან არაპროპორციულ შეზღუდვებთან შედარებით.

ეს სასწრაფო დასკვნა უნდა განიხილოთ იმ სერიოზული შეშფოთების ფონზე, რომელიც ადრე გამოთქვეს ODIHR-მა, საერთაშორისო და რეგიონულმა ორგანიზაციებმა და ორგანოებმა, ეროვნულმა დამკვირვებლებმა და სხვა დაინტერესებულმა მხარეებმა ამ და ადრინდელ საკანონმდებლო ინიციატივებთან დაკავშირებით - კერძოდ, იმ ინიციატივებთან დაკავშირებით, რომლებიც ზედმეტად ზღუდავენ მშვიდობიანი შეკრების თავისუფლების, გამოხატვის თავისუფლებისა და გაერთიანების თავისუფლების უფლებებს, ასევე ბოლო თვეებში მშვიდობიანი მომიტინგეების, ადამიანის უფლებათა დამცველების და ოპოზიციური პოლიტიკოსების დაკავება შეკრებებში მშვიდობიანი მონაწილეობის გამო აშკარად არღვევს საქართველოს საერთაშორისო ადამიანის უფლებათა ვალდებულებებს.

"ოცნების" პარლამენტმა შეკრება-მანიფესტაციებთან დაკავშირებული წესების გამკაცრების კანონპროექტი დაჩქარებული წესით მიიღო

განსახილველი ცვლილებები პარლამენტს წარედგინა 2025 წლის 8 ოქტომბერს, მიღებული იქნა დაჩქარებული პროცედურით 2025 წლის 16 ოქტომბერს, საჯარო განხილვის გარეშე და ძალაში შევიდა გამოქვეყნებისთანავე, 2025 წლის 17 ოქტომბერს. საერთო ჯამში, ისინი აწესებენ გაცილებით მკაცრ ადმინისტრაციულ და სისხლის სამართლის სასჯელებს. ისინი გამორიცხავენ ნაკლებად შემზღუდავი ალტერნატიული სანქციების გამოყენების შესაძლებლობას, აწესებენ უფრო ხანგრძლივ ადმინისტრაციულ პატიმრობას, როგორც ნაგულისხმევ სასჯელს გარკვეული ქმედებებისთვის, რომლებიც განისაზღვრება, როგორც ადმინისტრაციული სამართალდარღვევები, და სისხლის სამართლის თავისუფლების აღკვეთას, თუ პირს აქვს წარსულში ჩადენილი ამ დანაშაულების ჩადენა. ეს კიდევ უფრო ამძაფრებს 2025 წლის თებერვალსა და 2024 წლის დეკემბერში შემოღებული შეზღუდვების ნეგატიურ გავლენას, რომლებიც დემოკრატიული ინსტიტუტებისა და ადამიანის უფლებათა დამცველმა ოფისმა (ODIHR) 2025 წლის მარტში გამოქვეყნებულ სასწრაფო დასკვნაში არასათანადოდ ჩარევის სახით მიიჩნია საქართველოში მშვიდობიანი შეკრების თავისუფლების უფლების განხორციელებაში. როგორიცაა პროპორციული ხასიათის ჯარიმები ან გაფრთხილებები. ეს მიდგომა პირდაპირ ეწინააღმდეგება საერთაშორისო სტანდარტებს, რომლებიც მოითხოვს, რომ სანქციები იყოს საჭირო, პროპორციული და არადისკრიმინაციული.

როგორც წინა მოსაზრებებში აღინიშნა, არაპროპორციული სასჯელები მხოლოდ არღვევს მშვიდობიანი შეკრების თავისუფლების უფლებას, რადგან მათ შეიძლება შეაფერხონ ასეთ ღონისძიებებში ორგანიზება და მონაწილეობა და შეაფერხონ მშვიდობიანი შეკრების თავისუფლების და გამოხატვის თავისუფლების უფლებების განხორციელება. ცვლილებები ასევე კრიმინალიზაციას უწევს სამართალდამცავი ორგანოების და სხვა თანამდებობის პირების მიმართ სიტყვიერ შეურაცხყოფას ან სხვა „შეურაცხმყოფელ ქმედებებს“, რაც განმეორებითი დანაშაულისთვის ორ წლამდე თავისუფლების აღკვეთით ისჯება. ასეთი ბუნდოვანი და ფართო ტერმინოლოგია, რომელმაც შეიძლება სუბიექტური ინტერპრეტაცია გამოიწვიოს, ვერ აკმაყოფილებს საერთაშორისო სამართლის მიხედვით მოთხოვნილ კანონიერების, სიცხადისა და განჭვრეტადობის სტანდარტებს. ის შეიცავს არასწორი, ზედმეტად ფართო, თვითნებური და/ან მიზანმიმართული ჩადენის რისკს.

საჯარო მოხელეების ლეგიტიმური კრიტიკის აღსრულება, რითაც ძირს უთხრის გამოხატვის თავისუფლებას და კიდევ უფრო აძლიერებს სამოქალაქო აქტივიზმზე დამაშინებელ ეფექტს.

როგორც ხაზგასმულია ODIHR-ის 2025 წლის მარტის სასწრაფო დასკვნაში, შეკრებასთან დაკავშირებული გარკვეული დანაშაულების ბუნდოვანი და ფართო ფორმულირება შეიძლება სამიზნედ იქცეს იმ პირებისთვის, რომლებიც გამოხატავენ განსხვავებულ შეხედულებებს, ადამიანის უფლებათა დამცველებისთვის, სამოქალაქო და პოლიტიკური აქტივისტებისთვის, ჟურნალისტებისთვის ან სხვა პირებისთვის, რომლებიც ლეგიტიმურად სარგებლობენ მშვიდობიანი შეკრების თავისუფლებისა და გამოხატვის თავისუფლების უფლებით. გარდა ამისა, ფუნდამენტური თავისუფლებების განხორციელების მარეგულირებელ საკანონმდებლო ჩარჩოში ცვლილებების კუმულაციური ეფექტი, აღსრულების ნიმუშებთან ერთად განხილვისას, სერიოზულ შეშფოთებას იწვევს, რომ 2025 წლის ოქტომბრის შესწორებები შეიძლება გამოყენებულ იქნას ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციით დაშვებული მიზნების მიღმა, კერძოდ, ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-18 მუხლის დარღვევით.

საერთო ჯამში, 2025 წლის ოქტომბრის შესწორებები სერიოზულ შეშფოთებას იწვევს საქართველოს მიერ ადამიანის უფლებათა საერთაშორისო ვალდებულებების შეუსრულებლობასთან დაკავშირებით, განსაკუთრებით სამოქალაქო და პოლიტიკური უფლებების შესახებ საერთაშორისო კონვენციის მე-9, მე-19 და მე-21 მუხლების და ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-5, მე-10, მე-11 და მე-18 მუხლების და უნდა გაუქმდეს. დემოკრატიული ინსტიტუტებისა და ადამიანის უფლებათა ოფისი (ODIHR) ასევე იმეორებს წინა რეკომენდაციებს 2025 წლის თებერვლის ცვლილებებთან დაკავშირებით, როგორც ეს ხაზგასმულია მის 2025 წლის მარტის სასწრაფო დასკვნაში.

ეუთოს მონაწილე სახელმწიფოების დახმარების მანდატის ფარგლებში, ODIHR მოთხოვნის შემთხვევაში განიხილავს კანონპროექტებსა და არსებულ კანონებს, რათა შეაფასოს მათი შესაბამისობა საერთაშორისო ადამიანის უფლებების სტანდარტებთან და ეუთოს ვალდებულებებთან და იძლევა კონკრეტულ რეკომენდაციებს გაუმჯობესებისთვის, - წერია დასკვნაში.

ამ სასწრაფო დასკვნის მიღებაში მონაწილეობა მიიღეს: შეკრებისა და გაერთიანების თავისუფლების საკითხებში ODIHR-ის ექსპერტთა პანელის წევრმა ანია ბიენერტიმ, ODIHR-ის შეკრებისა და გაერთიანების თავისუფლების საკითხებში ექსპერტთა პანელის თანათავმჯდომარემ მაიკლ ჰამილტონმა და შეკრებისა და გაერთიანების თავისუფლების საკითხებში ODIHR-ის ექსპერტთა პანელის წევრებმა რაფაელ იშხანიანმადა ჯონ პიტერსმა.

სასწრაფო დასკვნა ასევე მომზადდა მშვიდობიანი შეკრებისა და გაერთიანების თავისუფლების უფლებებზე გაეროს სპეციალურ მომხსენებელ ჯინა რომეროსთან კონსულტაციით, სამოქალაქო სივრცის დაცვისა და ხელშეწყობის ერთობლივი მოქმედების ჩარჩოს ფარგლებში.