Anatoliana Archaeology-ის ცნობით, თურქეთის ჩრდილო-აღმოსავლეთით, ართვინის არტანუჯის რაიონში, გევჰერნიკის იგივე არტანუჯის ციხეში, წმინდა პეტრესა და პავლეს ეკლესიის აფსიდის ქვეშ, თურქმა არქეოლოგებმა ქართლის მეფის, ტაო-კლარჯეთის მეფე კურაპალატის, აშოტ I დიდის სამარხი იპოვეს.

ისტორიული წყაროებით აშოტ I დიდი (აგრეთვე ცნობილი, როგორც აშოტ I კურაპალატი) იყო პირველი ბაგრატიონი, რომელიც გამეფდა, შესაბამისად 809 წელს მან სამეფო დინასტია დააფუძნა. ის მართავდა ტაო-კლარჯეთს 826 წელს დოლისყანაში გარდაცვალებამდე. "ქართლის ცხოვრების" ცნობით, აშოტ I დაკრძალეს არტანუჯის ციხეში, მის მიერ შექმნილ საძვალეში.

ისტორიკოსი ბუბა კუდავა წერს, რომ გევჰერნიკის ციხესიმაგრეში "იგულისხმება არტანუჯის ციხე და უხერხულია, ქართველებმაც გევერნიქი ვეძახოთ. ეს უკანასკნელი ფორმა გვიან დამკვიდრდა და თურქი კოლეგები იყენებენ ხოლმე. ჩვენს საისტორიო და ენობრივ ტრადიციაში ყოველთვის არტანუჯი იყო".

თურქეთში მიმდინარე არქეოლოგიური გათხრების ხელმძღვანელი დოქტორი ოსმან აიტეკინი აცხადებს, რომ მათ მიერ აღმოჩენილი სამარხი 2 მეტრი სიგრძისა და 1.8 მეტრი სიგანისაა და თაღოვანი სახურავითაა დაფარული, მაგრამ საფლავში ადამიანის ნეშტი ან ძვლის ფრაგმენტები ვერ იპოვეს.

"აშოტის საფლავი როგორც ქართველმა მეცნიერები, ასევე ჩვენი ჯგუფიც ეძებდა. ეკლესიის ვიწრო აფსიდის მონაკვეთში, აფსიდის ქვეშ, აღმოვაჩინეთ სამარხი. სამარხი 2 მეტრი სიგრძისა და 1.8 მეტრი სიგანისაა და თაღოვანი სახურავითაა დაფარული.

სამწუხაროდ, როდესაც გათხრები ჩავატარეთ, საფლავში ადამიანის ნეშტი ან ძვლის ფრაგმენტები ვერ ვიპოვეთ. საქართველოში ორ სამარხს ეძებდნენ, რომელთა ადგილმდებარეობა უცნობია — ერთს თამარ დედოფლის და მეორეს — მეფე აშოტის. ამბობდნენ, რომ ის აქ იყო, მაგრამ ზუსტი ადგილმდებარეობა უცნობი იყო. სამეცნიერო თვალსაზრისით, მეფე აშოტის საფლავი ჩვენმა ჯგუფმა თურქული არქეოლოგიის სახელით აღმოაჩინა", — აცხადებს თურქი არქეოლოგი.

Anatoliana Archaeology წერს, რომ ციხე შუა საუკუნეებში ჯერ საქართველოს სამეფოს ადმინისტრაციული ცენტრი იყო, მოგვიანებით — ოსმალეთის იმპერიის.

გათხრების ხელმძღვანელმა, დოქტორმა ოსმან აიტეკინმა განაცხადა, რომ სამუშაოები 2021 წელს კულტურისა და ტურიზმის სამინისტროს ნებართვითა და მხარდაჭერით დაიწყო. წლევანდელი გათხრების დროს აღმოაჩინეს სამზარეულო, ცისტერნა, მონეტები და სამარხი.

აიტეკინმა განაცხადა, რომ გათხრების გაგრძელება კიდევ მინიმუმ ხუთი წლის განმავლობაში იგეგმება. მისი თქმით, ციხე, რომელიც მეხუთე საუკუნეში აშენდა და მეცხრე საუკუნეში ბაგრატიონთა დინასტიის მეფე აშოტის მიერ იქნა აღდგენილი, მნიშვნელოვან ისტორიულ დასახლებას წარმოადგენდა.

მან ხაზი გაუსვა, რომ მმართველი კლასი და მათი ოჯახები შიდა ციხესიმაგრეში ცხოვრობდნენ, ხოლო ვაჭრები და მდიდარი მაცხოვრებლები გალავანშემორტყმულ ქალაქის ნაწილში. ქალაქის ტერიტორიაზე იყო ისეთი ნაგებობები, როგორიცაა სამარხები, აბანოები, ეკლესიები და შადრევნები.

აიტეკინმა განაცხადა, რომ გათხრების შედეგად ასევე აღმოაჩინეს XI საუკუნის დასაწყისის ბიზანტიური მონეტები, კერამიკული ფრაგმენტები და ქვისა და ლითონის ჭურვები. მან აღნიშნა, რომ აღმოჩენები წლის ბოლოს ართვინის მუზეუმს გადაეცემა.