ვინ იყო ადამიანი, რომელიც ავტოსაგზაო შემთხვევის პირველი მსხვერპლი გახდა
პროფესიით ნატურალისტმა და ასტრონომმა, მერი უორდმა, ერთ დღეს თავისი ბიძაშვილის დამზადებული ავტომობილით გასეირნება გადაწყვიტა, რაც მას სიცოცხლის ფასად დაუჯდა.
ფოტო: Wikimedia Commons
1869 წლის აგვისტოში მერი უორდი ნანატრი არდადეგების გასატარებლად დუბლინის დასავლეთით, ირლანდიის მიდლენდსში, თავისი ბიძაშვილის სასახლეში გაემგზავრა. პროფესიით ნატურალისტი და ასტრონომი, უორდი თავდაუზოგავად შრომობდა, რათა ვიქტორიანული პერიოდის პატრიარქალური საზოგადოების სამეცნიერო სფეროში საკუთარი ადგილი დაემკვიდრებინა. ამას გარდა ის რვა შვილს თითქმის სულ მარტო ზრდიდა. ასე რომ, დასვენება უორდს ნამდვილად სჭირდებოდა და როცა სასახლეში ყოფნისას მისი ბიძაშვილის დამზადებული მანქანით გასეირნება შესთავაზეს, ის ამ წინადადებას სიამოვნებით დასთანხმდა.
1860-იან წლებში ადამიანები ავტომობილებს დიდ სათამაშოებად აღიქვამდნენ და როცა უორდმა და მისმა რამდენიმე ნაცნობმა ქალაქის სიმწვანეში გასვლა გადაწყვიტეს, ვერავინ წარმოიდგენდა, რომ ეს დღე რომელიმე მათგანის სიკვდილით დასრულდებოდა. თუმცა მანქანით მგზავრობა სიცოცხლისთვის მაშინაც სახიფათო იყო და 1869 წლის 31 აგვისტოს - ზუსტად 150 წლის წინ - მიღებულ ამ გადაწყვეტილებას უორდის სიცოცხლე შეეწირა. ის მანქანის ბორბლებს შორის მოჰყვა. ავარიამ 42 წლის ეს მეცნიერი ისტორიაში პირველ ადამიანად აქცია, ვინც ავტოსაგზაო შემთხვევის შედეგად დაიღუპა. ამ უბედურმა შემთხვევამ მის არამხოლოდ შრომატევად ოჯახურ ყოფას, არამედ, დიდი ალბათობით, მნიშვნელოვან პროფესიულ კარიერასაც დაუსვა წერტილი.
უორდმა მეცნიერული საქმიანობა ცხოვრების ადრეულ წლებში დაიწყო. ის ჯერ კიდევ სამის იყო, პეპლებს რომ აგროვებდა, ხოლო 1835 წელს, რვა წლისამ პატარა ტელესკოპით ჰალეის კომეტა სრულიად დამოუკიდებლად შეამჩნია. მან ეს აღმოჩენა მოგვიანებით წვეულებაზე მყოფ სტუმრებს გაუზიარა. ამასთან, მისი ოჯახი ხშირად მიემგზავრებოდა ხოლმე ტორფნარის გარემოცვაში მდგომ სახლში, რომლის კედლებსაც მწერების ფიტულები და გამომშრალი ყვავილები ამშვენებდნენ. უორდი მეცნიერებით მისმა პასტორმა მამამ დააინტერესა, რომელმაც მას მოგვიანებით 48 ფუნტის (დღეს, დაახლოებით, 4,200 დოლარის) ღირებულების მძლავრი მიკროსკოპი უყიდა.
მერი უორდი.
ფოტო: Public Domain
იმ პერიოდში მიკროსკოპი ძვირადღირებული და ერთობ ეგზოტიკური ნივთი იყო. თავდაპირველად უორდი დაკვირვებისთვის სუსტ გამადიდებელ შუშებს იყენებდა, მიკროსკოპმა კი მის წინ ახალი სამყარო გადაშალა და ის ფლორისა და ფაუნის დეტალების შესწავლას დიდი ენთუზიაზმით შეუდგა. ის აკვირდებოდა ყველაფერს - ღამურის ბეწვითა და ჩრჩილების ქერცლიანი ფრთებით დაწყებული, ჭრიჭინათა და ვირთევზების თვალებით დამთავრებული, რომელთაც ის თავისით, ფენა-ფენა კვეთდა.
მიკროსკოპით ჩატარებულმა ამ კვლევებმა უორდს პირველი წიგნის დაწერისკენ უბიძგა, რომელსაც საკუთარი ილუსტრაციებიც დაურთო. ეს წიგნი, მიკროსკოპით დაკვირვების შედეგად შექმნილი სკეტჩები, მეგობარ ემილი ფილგეიტისთვის მიწერილი წერილების სერიას წარმოადგენდა, რომელიც მწერებზე ახლო ანატომიურ დაკვირვებებსა და მიკროსკოპის გამოყენების პრაქტიკულ რჩევებს შეიცავდა. წიგნი ახალ-ახალი ტირაჟით რვაჯერ გამოიცა და, მასში თავმოყრილი მარტივად გასაგები მეცნიერული ახსნებითა და უამრავი ჩანახატის წყალობით, იმდროინდელ სხვა მსგავს წიგნებზე მეტი თუ არა, არანაკლები როლი შეიტანა მიკროსკოპის გაპოპულარულებაში.
უორდის რიგით მეორე წიგნი, ენტომოლოგია სპორტისთვის, უფრო მსუბუქი წასაკითხი იყო. ის უორდის და მისი დის მიერ მოზარდობისას დაწერილ გრძელ პოემას ეყრდნობოდა და როგორც ზუსტ, ასევე ფანტაზიით შექმნილ ისეთ ილუსტრაციებსაც შეიცავდა, როგორიცაა ნახატი, რომელზეც ხოჭოები ყვავილის გარშემო ცეკვავენ.
უორდს არც ასტრონომიული საქმიანობა მიუტოვებია. მან წიგნისთვის, ტელესკოპის სწავლებები, ციური სხეულების უმშვენიერესი გამოსახულებები შექმნა, რომლებიც კოსმოსურ თემატიკაზე იმ პერიოდისთვის შესრულებულ ნამუშევრებს შორის ერთ-ერთ საუკეთესოებად შეიძლება ჩაითვალოს. მან კომეტებსა და პლანეტა ვენერას გადაადგილებაზე ჩატარებული კვლევებიც გამოაქვეყნა და მოიპოვა პატივი, გამხდარიყო სამი ქალიდან ერთ-ერთი, ვისაც სამეფო ასტრონომიული საზოგადოების ყოველთვიური ბიულეტენის მიღების უფლება ექნებოდა (დანარჩენი ორი დედოფალი ვიქტორია და ამერიკელი ასტრონომი, მარია მიტჩელი გახლდათ).
მერი უორდისთვის სამეცნიერო საზოგადოებაში საკუთარი ადგილის დამკვიდრება ადვილი არ ყოფილა. როგორც ქალს, მას საზოგადო აღიარების მოსაპოვებლად უკვე გაკვალული გზების გავლის საშუალება არ ჰქონდა. მას საუნივერსიტეტო განათლების მიღებასთან ერთად პროფესიონალური სამეცნიერო ჯგუფების წევრობაც ეკრძალებოდა. თავისი პირველი წიგნიც, რომელმაც, საბოლოოდ, დიდი პოპულარობა მოიპოვა, თავდაპირველად საკუთარი სახსრებით დაბეჭდა. როგორც ჩანს, ეს გადაწყვეტილება მან იმიტომ მიიღო, რომ არ სჯეროდა, ქალის დაწერილ მეცნიერულ წიგნს ვინმე თუ გამოაქვეყნებდა (მოგვიანებით ის ლონდონის ერთ-ერთმა გამომცემლობამ დაბეჭდა). უორდის მიერ მიღწეული წარმატება მისი შეუპოვრობის დამსახურება იყო.
ალბათ მის ბიოგრაფიაში ყველაზე გასაოცარი ისაა, რომ უორდმა ეს ყველაფერი ცამეტწლიანი ქორწინების განმავლობაში თერთმეტჯერ დაორსულების პარალელურად მოახერხა (მას ორჯერ მუცელი მოეშალა, ხოლო მისი ერთი შვილი მშობიარობას ემსხვერპლა). უორდის ქმარი - ვიკონტის უმცროსი ძმა - არმიის კაპიტანი იყო, მაგრამ ამ თანამდებობრივი მოვალეობის შესრულების შემდეგ აღარასოდეს უმუშავია. უორდს შვილების მოვლა მარტოს უწევდა, რადგან დამხმარეს აყვანის ფინანსური შესაძლებლობა არ ჰქონდა. მას შემდეგ, რაც ქმრის ქონება გაიფლანგა, ოჯახს სხვდასხვა ძველი, დანგრევის პირას მყოფი სახლის ქირაობა უწევდა. მიუხედავად იმისა, რომ უორდი ნაყოფიერად მუშაობდა, სახლის საქმეები მის პროფესიულ მოღვაწეობას ყოველთვის აფერხებდა.
მერი უორდის ილუსტრაცია.
ფოტო: Mary Ward
დროისა და ფულის ნაკლებობა მისთვის ალბათ ჩვეულებრივზე მეტად გამაღიზიანებელი იყო, თუ გავითვალისწინებთ იმას, რომ მისი ერთ-ერთი ბიძაშვილი, უილიამ პარსონსი, როსის მესამე გრაფი, თავის კვლევებზე უზარმაზარ თანხას ხარჯავდა. პარსონსი მეცხრამეტე საუკუნის მეორე ნახევრისთვის მსოფლიოში უდიდეს ტელესკოპს ფლობდა, რომელიც ქალაქ ბირში, უორდის დაბადების ადგილიდან დაახლოებით თხუთმეტი კილომეტრის დაშორებით არსებულ სასახლეში იდგა. ბირის ლევიათანის სახელით ცნობილი ეს ტელესკოპი სიგრძეში 15 მეტრი იყო და მისი ლამის ორი მეტრის სიგანე სარკე ოთხ ტონას იწონიდა (ჟიულ ვერნს ეს ტელესკოპი თავის რომანში, დედამიწიდან მთვარემდე, აქვს მოხსენიებული). პარსონსი ინდუსტრიული რევოლუციის მონაპოვარი მძიმე სამანქანო დანადგარებითაც იყო გატაცებული. მისი შეშინებული სტუმრები იხსენებდნენ, სასახლესთან მიახლოებისას როგორ ხედავდნენ ღუმელებიდან ამომავალ შავ კვამლს.
სამწუხაროდ, მანქანებისადმი პარსონსის სიყვარულმა მისი ბიძაშვილის სიკვდილი გამოიწვია. 1860-იანი წლების მიწურულს მან მსოფლიოში ერთ-ერთი პირველი ავტომობილი დაამზადა. ის ორთქლზე მომუშავე ძრავათი იყო აღჭურვილი და ადგილობრივ ოღროჩოღრო გზასთან გასამკლავებლად რკინისგან დამზადებული სამი სქელი ბორბალი ჰქონდა - ერთი პატარა ბორბალი მანქანის წინა მხარეს, ხოლო ორი დიდი - უკანა მხარეს.
1869 წელს ბიძაშვილის სასახლეში მყოფ უორდს ვიღაცამ მანქანით გასეირნება შესთავაზა. არავინ იცის, ავტომობილში ვინ რომელ მხარეს იჯდა, მაგრამ ის კი ცნობილია, რომ სულ ხუთნი იყვნენ. მათ გადაწყვიტეს, ბირში მდებარე გამწვანებული ტერიტორიისთვის წრე დაერტყათ. როგორც ერთი თვითმხილველი ამბობს, წმინდა ბრენდანის ეკლესიის მოსახვევთან მიახლოებისას "მძღოლი ავტომობილს დაბალი სიჩქარით მართავდა".
რა მოხდა შემდეგ, ზუსტად არავინ იცის. სავარაუდოდ, ბორბალი ქვას მიეჯახა ან ორმოში ჩავარდა. შესაძლოა, 1869 წელს სახლში დამზადებული მანქანები გზაზე მსუბუქად ვერ გადაადგილდებოდნენ. რაც უნდა ყოფილიყო მიზეზი, ფაქტი ისაა, რომ მოხვევისას მგზავრებით გადატვირთული ავტომობილი შეინჯღრა, უორდი მიწაზე გადმოვარდა და ამ დროს მანქანის ერთ-ერთმა უკანა, რკინის დიდმა ბორბალმა მას ზედ გადაუარა.
1860 წელს დამზადებული რიკეტის ორთქლის ძრავაზე მომუშავე ეს ავტომობილი იმ მანქანის მსგავსია, რომლიდანაც მერი უორდი გადმოვარდა.
ფოტო: Getty
ადგილობრივი ექიმი შემთხვევის ადგილას ორ წუთში გაჩნდა, მაგრამ უკვე გვიანი იყო. ბორბალმა უორდს კისერი და ყბა გადაუტეხა; მას ყურებიდან სისხლი სდიოდა, რაც, ექიმის აზრით, თავის ქალის დაზიანების ნიშანი იყო; სახეზე ფერი უკვე დაკარგული ჰქონდა, ენა კი სუნთქვისას უტოკავდა. ის ექიმის მოსვლიდან ერთი წუთის შემდეგ გარდაიცვალა. გავრცელებული თუმცა დაუდასტურებელი ინფორმაციით, ოჯახის წევრებმა ავტომობილი ნაწილებად დაშალეს და სასახლის ბაღში ჩამარხეს.
უორდის სიკვდილი კიდევ უფრო ტრაგიკული ხდება, როცა მისი ოჯახის ბედს ვითვალისწინებთ. უბედური შემთხვევიდან ათი წლის შემდეგ მისმა ქმარმა უფროსი ძმის გარდაცვალების შემდეგ ვისკონტის ტიტული და მისი მთელი ქონება მიიღო. მოულოდნელად ოჯახს გაუჩნდა ფული, მშვენიერი სახლი და მსახურები, რომლებიც საჭმლის მომზადებასა და ბავშვების მოვლაზე ზრუნავდნენ. უორდს ამ დრომდე რომ ეცოცხლა, უამრავი ყოფითი საქმისგან საბოლოოდ გათავისუფლდებოდა.
უორდის მეცნიერული მიღწევები, მისი ხანმოკლე ცხოვრების გათვალისწინებით, მართლაც შთამბეჭდავია. იმ დღეს მანქანაში სხვა მხარეს რომ დამჯდარიყო და იმ დრომდე ეცოცხლა, როცა - ვირჯინია ვულფს რომ დავესეხოთ - საკუთარი ლაბორატორიის ქონას შეძლებდა, ვინ იცის, კიდევ რას მიაღწევდა.
ამ ინციდენტის მერე მსოფლიოს გარშემო ავტოსაგზაო შემთხვევებში ათობით მილიონი ადამიანი დაიღუპა. კაცობრიობის ისტორიის განმავლობაში ადამიანის გამოგონებას ასეთი სიკვდილიანობა იშვიათად თუ გამოუწვევია. მაგრამ უორდის შემთხვევა მხოლოდ იმიტომ კი არაა გამორჩეული, რომ ის ავტოსაგზაო ინციდენტის პირველი მსხვერპლი გახდა, არამედ იმითაც, რომ ამ ავარიამ ვიქტორიანულ პერიოდში თითებზე ჩამოსათვლელ ქალ მეცნიერებს შორის ერთ-ერთ ყველაზე გამორჩეულ მოაზროვნეს მოუსწრაფა სიცოცხლე.
-
ისტორიაში პირველად, მეცნიერებმა შიმპანზეებს შორის მიმდინარე "სამოქალაქო ომი" აღწერეს ისტორიაში პირველად, მეცნიერებმა შიმპანზეებს შორის მიმდინარე "სამოქალაქო ომი" აღწერეს
გადახედვა
-
ბნელი ენერგიის შემსწავლელი ინსტრუმენტის მეშვეობით კოსმოსის უდიდესი 3D რუკა შექმნეს ბნელი ენერგიის შემსწავლელი ინსტრუმენტის მეშვეობით კოსმოსის უდიდესი 3D რუკა შექმნეს
გადახედვა
-
ვინ იქნებოდნენ ქართველი მოჩვენებები, Ghosts რომ ჩვენთანაც გადაეღოთ ვინ იქნებოდნენ ქართველი მოჩვენებები, Ghosts რომ ჩვენთანაც გადაეღოთ
გადახედვა
-
კვანტური ინტერნეტი VPN-ს უსარგებლოდ აქცევს — ლოკაციის შენიღბვა შეუძლებელი იქნება კვანტური ინტერნეტი VPN-ს უსარგებლოდ აქცევს — ლოკაციის შენიღბვა შეუძლებელი იქნება
გადახედვა
-
სახალხო დამცველმა დიუშენის კუნთოვანი დისტროფიის მქონე ბავშვთა სათანადო მედიკამენტითა და მკურნალობით უზრუნველყოფის საკითხთან დაკავშირებით განცხადებას ავრცელებს სახალხო დამცველმა დიუშენის კუნთოვანი დისტროფიის მქონე ბავშვთა სათანადო მედიკამენტითა და მკურნალობით უზრუნველყოფის საკითხთან დაკავშირებით განცხადებას ავრცელებს
გადახედვა
-
ირაკლი კობახიძე: ლიდერობის სიმწირე და გამორჩეული ლიდერების არარსებობა გამოკვეთილი პრობლემაა, თურქეთი და მისი ლიდერი გამონაკლისია ირაკლი კობახიძე: ლიდერობის სიმწირე და გამორჩეული ლიდერების არარსებობა გამოკვეთილი პრობლემაა, თურქეთი და მისი ლიდერი გამონაკლისია
გადახედვა
-
საია 4 ოქტომბრის საქმეზე დაკავებული 2008 წლის ომის დროს დაზარალებული დავით გიუნაშვილისა და 12 ბრალდებულის პატიმრობაში დატოვებას ეხმაურება საია 4 ოქტომბრის საქმეზე დაკავებული 2008 წლის ომის დროს დაზარალებული დავით გიუნაშვილისა და 12 ბრალდებულის პატიმრობაში დატოვებას ეხმაურება
გადახედვა
-
რა შესაძლებლობებს ქმნის საქართველოს ბანკის, UN Women-ისა და Mastercard-ის AI სტიპენდიის პროგრამა გოგოებისთვის რა შესაძლებლობებს ქმნის საქართველოს ბანკის, UN Women-ისა და Mastercard-ის AI სტიპენდიის პროგრამა გოგოებისთვის
-
განათლების მინისტრის მოადგილის თქმით, სკოლის ფორმების ღირებულება 100 ლარამდე იქნება განათლების მინისტრის მოადგილის თქმით, სკოლის ფორმების ღირებულება 100 ლარამდე იქნება
გადახედვა
-
7 მუსიკოსი, რომელიც ფანტასტიკურად ხატავდა 7 მუსიკოსი, რომელიც ფანტასტიკურად ხატავდა
გადახედვა
-
Aqualia 2026 წლის წყალმომარაგების საუკეთესო კომპანიების ხუთეულშია Aqualia 2026 წლის წყალმომარაგების საუკეთესო კომპანიების ხუთეულშია
-
სეს: ქვემო ქართლში, სამეგრელო-ზემო სვანეთსა და სამცხე-ჯავახეთში ცხოველთა მუნიციპალური თავშესაფრები აშენდება სეს: ქვემო ქართლში, სამეგრელო-ზემო სვანეთსა და სამცხე-ჯავახეთში ცხოველთა მუნიციპალური თავშესაფრები აშენდება
გადახედვა
-
სუს: მამუკა მდინარაძე ჩეხეთში იმყოფებოდა სუს: მამუკა მდინარაძე ჩეხეთში იმყოფებოდა
გადახედვა
-
თამარ ონიანი: [11პირის საქმეზე] გადაწყვეტილებებში არ იყო მტკიცებულებათა იმგვარი ერთობლიობა, რომელიც ობიექტურ პირს დაარწმუნებდა პირის ბრალეულობაში თამარ ონიანი: [11პირის საქმეზე] გადაწყვეტილებებში არ იყო მტკიცებულებათა იმგვარი ერთობლიობა, რომელიც ობიექტურ პირს დაარწმუნებდა პირის ბრალეულობაში
გადახედვა
-
ალდაგი TEDxTbilisi-ის მხარდამჭერია I წლევანდელი თემაა: პატარა ნაბიჯები ალდაგი TEDxTbilisi-ის მხარდამჭერია I წლევანდელი თემაა: პატარა ნაბიჯები
-
რომან გოცირიძე: ეროვნულ ბანკს უარი უნდა ეთქვა "ლიბერთი ბანკის", როგორც სპეციფიკური, სოციალურად ყველაზე მგრძნობიარე და უნიკალური პერსონალური ინფორმაციის მფლობელი ბანკის ჩინური კომპანიისათვის მიყიდვაზე რომან გოცირიძე: ეროვნულ ბანკს უარი უნდა ეთქვა "ლიბერთი ბანკის", როგორც სპეციფიკური, სოციალურად ყველაზე მგრძნობიარე და უნიკალური პერსონალური ინფორმაციის მფლობელი ბანკის ჩინური კომპანიისათვის მიყიდვაზე
გადახედვა
-
სააპელაციო სასამართლომ 11 პირის 2-წლიანი განაჩენი უცვლელი დატოვა სააპელაციო სასამართლომ 11 პირის 2-წლიანი განაჩენი უცვლელი დატოვა
გადახედვა
-
შალვა პაპუაშვილი: ჩემი მონაწილეობა მაქვს მიღებული იმაში, რომ გერმანიის სახელი ქართველების თვალში ყოფილიყო მეგობრის და გვერდში მდგომის შალვა პაპუაშვილი: ჩემი მონაწილეობა მაქვს მიღებული იმაში, რომ გერმანიის სახელი ქართველების თვალში ყოფილიყო მეგობრის და გვერდში მდგომის
გადახედვა
-
თიბისის მხარდაჭერით თბილისის წიგნის ბაზრობა გაიმართება თიბისის მხარდაჭერით თბილისის წიგნის ბაზრობა გაიმართება
-
როცა ნარატივი ემთხვევა — მსგავსება მარია ზახაროვასა და "ოცნების" წარმომადგენლების კომენტარებში როცა ნარატივი ემთხვევა — მსგავსება მარია ზახაროვასა და "ოცნების" წარმომადგენლების კომენტარებში
გადახედვა
-
იმოგზაურე გიორგი მოსიძესთან ერთად აზროვნების სამყაროში — ფოთში, გიორგი მოსიძესთან შეხვედრა გაიმართება იმოგზაურე გიორგი მოსიძესთან ერთად აზროვნების სამყაროში — ფოთში, გიორგი მოსიძესთან შეხვედრა გაიმართება
კომენტარები