ჩინეთის ეროვნული კოსმოსური ადმინისტრაციის (CNSA) მიერ მართულმა მისიამ Tianwen-2, 2026 წლის 7 ივნისს, როგორც ჩანს, წარმატებით მიაღწია ასტეროიდ კამოოალევას. ეს ასტეროიდი დედამიწის კვაზი-მთვარის სტატუსით არის ცნობილი, რაც იშვიათი და ცოტა ხნის წინ აღმოჩენილი კატეგორიაა.

ჩინეთი ერთ-ერთ ყველაზე უჩვეულო ასტეროიდის კვლევით მისიას ახორციელებს. CNSA-მ ოფიციალურად ჯერ არ დაადასტურა შეხვედრის მანევრი, თუმცა არაკომერციულმა ორგანიზაციამ AMSAT-DL-მა, გერმანიასა და ნიდერლანდებში განთავსებული ტელესკოპების მეშვეობით, თითქმის დაადასტურა, რომ ეს მანევრი წარმატებით შესრულდა. მოსალოდნელია, რომ ხომალდი მომდევნო კვირების განმავლობაში თანდათან მიუახლოვდება ასტეროიდს (დღეს დაფიქსირებული დაახლოებით 2000 კილომეტრიდან 20 კილომეტრამდე). სასურველ ორბიტაზე გასვლა და პირველი სურათები 4 ივლისისთვის არის მოსალოდნელი. თუ მისია წარმატებით ჩაივლის, ხომალდი ნიმუშს აიღებს და კაფსულით დედამიწაზე გამოგზავნის.

2016 წელს აღმოჩენილი 469219 კამოოალევა, რომელიც ასევე 2016 HO3-ის სახელითაა ცნობილი, დედამიწის შვიდი ცნობილი კვაზი-თანამგზავრიდან ერთ-ერთია. მისი დიამეტრი მხოლოდ 40-დან 100 მეტრამდეა და, შესაძლოა, ის ყველაზე პატარა ასტეროიდი გახდეს, რომელსაც კოსმოსური ხომალდი ოდესმე ეწვია.

კამოოალევას სახელი ჰავაიურია და "რხევად ციურ სხეულს" ნიშნავს. ის მზის გარშემო ბრუნავს, თუმცა გრავიტაციულად დედამიწასთან არის სინქრონიზებული, რის გამოც ხანგრძლივი დროის განმავლობაში ჩანს, თითქოს მთვარის მსგავსად ჩვენი პლანეტის გარშემო ბრუნავდეს.

ფოტოზე შედარებულია დედამიწის ორბიტა მზის გარშემო (ლურჯი ხაზი) და მისი კვაზი-მთვარის, კამოოალევას, ორბიტა (ყვითელი ხაზი). დიდი ყვითელი წრე გვიჩვენებს, როგორ უვლის კამოოალევა მზეს გარშემო ერთხელ — ხოლო მრავალი წლის განმავლობაში ეს მოძრაობა დედამიწის გარშემო ბრუნის სერიასაც ქმნის, რაც სურათზე მარჯვნივ ჩანს.

ფოტო: NASA / JPL-Caltech

მთვარის შესაძლო ნატეხი

პლანეტარული მეცნიერებისთვის კამოოალევა საინტერესოა იმიტომ, რომ ის, შესაძლოა, ჩვეულებრივი ასტეროიდი არ იყოს. მისგან არეკლილი სინათლის კვლევებმა აჩვენა, რომ ის საკმაოდ ჰგავს Apollo-ს მისიების დროს შეგროვებულ მთვარის ქანებს. ზოგი მკვლევრის აზრით, ეს შესაძლოა მთვარის ნატეხი იყოს, რომელიც მილიონობით წლის წინ დიდი დარტყმის შედეგად კოსმოსში მოხვდა. თუ ეს თეორია სწორია, Tianwen-2 ფაქტობრივად დედამიწის ბუნებრივი თანამგზავრის დიდი ხნის წინ დაკარგულ ნაწილს სტუმრობს.

კამოოალევას წარმოშობის შესახებ მეცნიერულ წრეებში კამათი გრძელდება. როგორც ამის შესახებ ენდრიუ ჯონსმა, The Planetary Society-ის თანამშრომელმა რედაქტორმა და ჩინეთის კოსმოსურ პროგრამაზე მომუშავე თავისუფალმა ჟურნალისტმა, Planetary Radio-სთან საუბარში განმარტა, ერთი ვერსიით, ასტეროიდი ბოლო 10 მილიონი წლის განმავლობაში მთვარეზე მომხდარი დარტყმის შედეგად მოხვდა ორბიტაზე — ზოგიერთი მოდელის თანახმად, სწორედ ამ დარტყმამ შექმნა მთვარის შორეულ მხარეს მდებარე ჯორდანო ბრუნოს კრატერი. სხვა მკვლევრების აზრით კი, ის უფრო სავარაუდოდ მთავარი სარტყლის ასტეროიდების კონკრეტული ოჯახიდან არის და შიგნით გადაინაცვლა. თუ აღმოჩნდება, რომ ეს მართლაც მთვარის ნატეხია, ეს ბევრს გვეტყვის იმის შესახებ, როგორ შეიძლება სხვადასხვა სხეული დედამიწის მსგავს ორბიტაზე მოხვდეს.

ასტეროიდ კამოოალევას მხატვრული ილუსტრაცია — ზოგიერთი ასტრონომის აზრით, კამოოალევა შესაძლოა დედამიწის მთვარის ნატეხი იყოს, რომელიც დარტყმის შედეგად კოსმოსში მოხვდა.

ფოტო: Addy Graham/University of Arizona

რას გააკეთებს Tianwen-2 კამოოალევასთან

ჩინეთის ღრმა კოსმოსის კვლევის გაფართოებადი პროგრამის ფარგლებში Tianwen-2 2025 წლის 28 მაისს გაუშვეს და ეს ქვეყნის პირველი მისიაა, რომელიც ასტეროიდიდან ნიმუშის დედამიწაზე გამოგზავნას ისახავს მიზნად. კამოოალევასთან მისვლის შემდეგ, 2027 წლის აპრილამდე, ხომალდი ასტეროიდის ზედაპირის რუკის შედგენას შეუდგება LiDAR-ის, კამერებისა და ხმოვანი რადარის გამოყენებით და შეეცდება, მოიძიოს ნიმუშის აღების შესაფერისი წერტილები.

მისიის ფარგლებში ნიმუშის აღების სამი სხვადასხვა მეთოდია გათვალისწინებული: შეხებისა და გაფრენის მანევრი; უფრო ამბიციური, ბურღებით აღჭურვილი ღუზის სისტემით მიმაგრება; და დაკიდების მეთოდი, როდესაც ხომალდი ასტეროიდის ბრუნვის სიჩქარეს მოერგება და რობოტული მკლავის გამოყენებით ნიმუშის აღებას ცდის. ეს უკანასკნელი განსაკუთრებით რთულია, ვინაიდან, ჯონსის თქმით, კამოოალევა ძალიან სწრაფად ბრუნავს — ერთ ბრუნს მხოლოდ 28 წუთში ასრულებს. სამივე მეთოდის გამოყენება გარკვეულ რეზერვს ქმნის, ვინაიდან მისიის გუნდმა ჯერ ზუსტად არ იცის, როგორია ასტეროიდის ზედაპირი, და რაც მეტი ვარიანტია, მით მეტია ნიმუშის მოპოვების შანსიც.

Tianwen-2-ის ხანგრძლივი მისია კომეტისკენ

Tianwen-2 კამოოალევას 2027 წლის 24 აპრილს დატოვებს და იმავე წლის ნოემბერში ნიმუშის შემცველ კაფსულას დედამიწაზე დააბრუნებს, რაც მეცნიერებს საშუალებას მისცემს, მოიპოვონ ის, რაც, შესაძლოა, მზის სისტემის საწყისი ეტაპის ნატეხები აღმოჩნდეს.

კაფსულის გაშვების შემდეგ Tianwen-2 დედამიწის გრავიტაციას გამოიყენებს მეორე სამიზნისკენ მიმართულების შესაცვლელად — კერძოდ, მთავარი სარტყლის კომეტა 311P/PanSTARRS-ისკენ, რომელიც ასევე P/2013 P5 (PanSTARRS) სახელითაცაა ცნობილი და რომელსაც NASA-ს კოსმოსურმა ტელესკოპმა ჰაბლმა 2013 წელს გადაუღო სურათი. ხომალდი იქ დაახლოებით 2035 წელს უნდა მივიდეს, იქამდე რვა წელს ღრმა კოსმოში, მარტო გაატარებს. ჯონსის თქმით, ეს, შესაძლოა, მოსაწყენად ჟღერდეს, მაგრამ იმის დასტურია, რომ ჩინეთს ხანგრძლივი ღრმა კოსმოსური მისიების შესრულება შეუძლია, რაც მომავალში კიდევ უფრო ამბიციურ მისიებს ჩაუყრის საფუძველს, მათ შორის, მარსიდან ნიმუშების გამოგზავნის მისიას, Tianwen-3-ს, რომელსაც 2028 წლის ბოლოსკენ გაუშვებენ.

"მინი-მთვარეები" და ასტეროიდებზე რესურსების მოპოვება

ასტეროიდების უმეტესობისგან განსხვავებით, დედამიწის კვაზი-თანამგზავრები ხანგრძლივი დროით რჩებიან დედამიწასთან ახლოს, რის გამოც მათთან მისვლა შედარებით ადვილია. სწორედ ეს გარემოება აქცევს მათ მომავალი რობოტული მისიების, მაგალითად წყლის ყინულისა და პლატინის ჯგუფის ლითონების მოპოვებაზე ორიენტირებული ასტეროიდული მაინინგის, პოტენციურ სამიზნედ. მაგალითად, კამოოალევა მზის გარშემო დედამიწასთან 1:1 ორბიტული რეზონანსით ბრუნავს, ანუ დედამიწის ყოველ ერთ ორბიტაზე ერთ ორბიტას ასრულებს, რაც ისეთ შთაბეჭდილებას ქმნის, თითქოს ის დედამიწის გარშემო ბრუნავდეს.

2025 წელს Spherical Insights & Consulting-ის მიერ გამოქვეყნებული კვლევის თანახმად, კოსმოსისა და ასტეროიდების რესურსების მოპოვების გლობალურმა ბაზარმა 2035 წლისთვის შესაძლოა 11.30 მილიარდ დოლარს მიაღწიოს.

თუ სტატიაში განხილული თემა და ზოგადად: მეცნიერებისა და ტექნოლოგიების სფერო შენთვის საინტერესოა, გამოიწერე ჩვენი YouTube არხი და უყურე თემატურ ვიდეოებს.