ლაქტოზის აუტანლობა ზრდასრულებსა და ბავშვებში განსხვავებულად გამოიხატება. თუკი ზრდასრულებს ამ დროს თავის, გულისა და სახსრების ტკივილი, პულსის გახშირება, თავბრუსხვევა და უღონობა ახასიათებთ, ბავშვებში ის სხვა სიმპტომებით ვლინდება. ჭირვეულობა და ხშირი ტირილი ჭამის შემდეგ, ქრონიკული ყაბზბობა, წონის რთულად მომატება, მოუსვენარი ძილი — თუ ლაქტოზის შემცველი საკვების მიღების შემდეგ, თქვენს შვილს ამ ნიშნებს ამჩნევთ, შესაძლოა, ეს სწორედ ლაქტოზის აუტანლობაზე მიანიშნებდეს.

რა არის ლაქტოზის აუტანლობა და რა უნდა ვიცოდეთ მასზე?

ლაქტოზის აუტანლობას ორგანიზმში ფერმენტ ლაქტაზის უკმარისობა იწვევს. ამ ფერმენტის დანიშნულება ცხოველური წარმოშობის რძეში არსებული დისაქარიდის ლაქტოზას დაშლაა, რაც მის სწორ მონელებას უწყობს ხელს. ორგანიზმში ლაქტაზის დეფიციტს კი რამდენიმე მიზეზი აქვს — მის მასინთეზირებელ LCT გენში არსებული მუტაციები, პოლიმორფიზმები ან გარემო ფაქტორები.

ამ ფერმენტის უკმარისობის დროს ლაქტოზის დაშლა ვერ ხერხდება და ის დაუშლელი სახით გადადის მსხვილ ნაწლავში. იქ არსებული ბაქტერიები კი მის ფერმენტაციას განაპირობებენ (ძლიერდება დუღილის პროცესი ნაწლავის სანათურში). ამ დროს გამოიყოფა დიდი რაოდენობით წყალბადი, მეთანი და ნახშირორჟანგი.

მთელ ამ პროცესს შემდგომში სხვადასხვა სახის ნაწლავის ფუნქციური დარღვევები მოსდევს. არასწორი მონელების შედეგად, მსხვილ ნაწლავში დარჩენილი მეტაბოლიტები და დაუშლელი შაქრები ნაწლავის ოსმოსურ წნევას ზრდის, ხოლო ნაწლავის სანათურში წყლის რაოდენობა იმატებს. უმეტესად, ვითარდება ქრონიკული ფაღარათი, მეტეორიზმი, მუცლის შებერილობა და ტკივილები. იშვიათად ახასიათებს ღებინებაც, ლაქტოზის შემცველი პროდუქტების მიღებიდან 1-2 საათის შემდეგ.

რა მეთოდები არსებობს ლაქტოზის აუტანლობის დასადგენად?

ჩამოთვლილი სიმპტომები ყურადღებიანი მშობლისა და მოზრდილი პაციენტისთვის ადვილად შესამჩნევია. მათი არსებობის შემთხვევაში, აუცილებელია, რომ ექიმს მივმართოთ.

ლაქტოზის აუტანლობის დადგენის რამდენიმე მეთოდი არსებობს. ეს არის ამონასუნთქ ჰაერში წყალბადის რაოდენობის კვლევა, შარდში ლაქტოზის რაოდენობის განსაზღვრა და ლაქტაზის გენის გამოკვლევა. ლაქტაზის გენის კვლევა საშუალებას გვაძლევს დავაზუსტოთ, ლაქტოზის აუტანლობა გენეტიკურია თუ გარემო ფაქტორებით განპირობებული.

რამდენად ეფექტიანია ლაქტოზის აუტანლობის მკურნალობა?

დიაგნოზის დაზუსტების შემდეგ, მკურნალობა უსაფრთხო და ეფექტიანია. პირველ რიგში, საკვები რაციონიდან ლაქტოზის შემცველი პროდუქტების ამოღებაა აუცილებელი. ამ დიეტოთერაპიაში რძის პროდუქტები სპეციალური ულაქტოზო ნარევებით უნდა ჩანაცვლდეს. ჩვილებისთვის ამგვარი ნარევები დღეს უკვე მრავლადაა წარმოდგენილი. მოზრდილმა და ზრდასრულმა პაციენტებმა კი ცხოველური რძე ულაქტოზო რძით უნდა ჩაანაცვლონ.

კიდევ რა შემთხვევაში უნდა დავიცვათ ულაქტოზო დიეტა?

ლაქტოზის აუტანლობის გარდა, არის კიდევ ერთი და უფრო აგრესიული და საყურადღებო მემკვიდრული დაავადება — გალაქტოზემია. ულაქტოზო დიეტის დაცვა ამ შემთხვევაშიც აუცილებელია.

გალაქტოზემიის გვიანი დიაგნოსტიკისა და ლაქტოზის გამომრიცხველი დიეტოთერაპიის გვიანი დაწყება იწვევს ღვიძლის ფუნქციების მკვეთრ გაუარესებას, კატარაქტას და ყველა იმ ნიშანს, რომელიც ლაქტოზის აუტანლობას ახლავს თან. განვითარებულ ქვეყნებში ამ დაავადების ამოცნობა კლინიკური ნიშნების გამოხატვამდე, ახალშობილთა მასიური სკრინინგის პროგრამით მიმდინარეობს.