Human Rights Watch საქართველოსთან დაკავშირებით სტატიას აქვეყნებს სათაურით — "საქართველო: რეპრესიული კანონები მშვიდობიანი პროტესტის კრიმინალიზაციას ახდენს". ადამიანის უფლებათა დამცველი საერთაშორისო არასამთავრობო ორგანიზაცია წერს, რომ საქართველოს ხელისუფლებამ მიიღო კანონების სერია, რომლებიც გაუმართლებლად ერევა მშვიდობიანი შეკრების უფლებაში და გამოიყენება განსხვავებული აზრის ჩასახშობად. ძალადობრივ საპოლიციო ქმედებებთან და მაღალ ჯარიმებთან ერთად, ეს ზომები არღვევს ქართველების მშვიდობიანი პროტესტის უფლებას, რაც განსხვავებულ აზრსა სულ უფრო სარისკოს და კრიტიკოსებს სადამსჯელო ზომების მიმართ დაუცველს ხდის.

შსს-ზე დაყრდნობით Human Rights Watch წერს, რომ "2024 წელს და 2025 წლის პირველ 9 თვეში ხელისუფლებამ 4444 ადამიანი დააჯარიმა წვრილმანი ხულიგნობისთვის, 6725 — პოლიციის ბრძანების დაუმორჩილებლობისთვის, ხოლო 6504 პირი დააკავა".

"საქართველოს მთავრობა სისტემატურად აუქმებს მშვიდობიანი შეკრებისა და გამოხატვის თავისუფლების დაცვის მექანიზმებს", — განაცხადა გიორგი გოგიამ, Human Rights Watch-ის ევროპისა და ცენტრალური აზიის დირექტორის მოადგილემ. "ადამიანებს აკავებენ ან დამანგრეველ ჯარიმებს აკისრებენ ფუნდამენტური უფლებების გამოყენების გამო".

მმართველი პარტიის მიერ 2024 წლის ნოემბერში მიღებული გადაწყვეტილების შემდეგ, რომლის მიხედვითაც უარი თქვა საქართველომ ევროკავშირში გაწევრიანების პროცესზე, მასშტაბურმა საპროტესტო აქციებმა მთელი ქვეყანა მოიცვა. ხელისუფლებამ პროტესტს პოლიციის ძალადობით უპასუხა, ხოლო ადგილობრივმა უფლებადამცველმა ჯგუფებმა დააფიქსირეს ასობით დაკავების შემთხვევა სავარაუდო ადმინისტრაციული საფუძვლით და ათასობით ჯარიმა პროტესტთან დაკავშირებული წესების სავარაუდო დარღვევისთვის. ამ ყველაფერმა ერთად შექმნა მტრული და სადამსჯელო გარემო მშვიდობიანი პროტესტისთვის.

2024 წლის ნოემბრიდან მმართველმა პარტიამ პარლამენტში არაერთი საკანონმდებლო ცვლილება განახორციელა, რაც არსებითად კრიმინალიზაციას უწევს პროტესტთან დაკავშირებული ფართო სპექტრის ქმედებებს, რომლებიც შეკრების უფლების მშვიდობიანი განხორციელების განუყოფელი ნაწილია.

2024 წლის დეკემბრის ცვლილებებით ჯარიმები ათჯერ იზრდება — 500-დან 5000 ლარამდე (დაახლოებით 185-დან 1850 აშშ დოლარამდე) — ჩვეულებრივი საპროტესტო ქმედებებისთვის, მათ შორის შენობების შესასვლელების ბლოკირებისთვის, პოლიტიკური გრაფიტის დახატვისთვის, ნიღბების ტარებისთვის ან ლაზერული მაჩვენებლის ფლობისთვის. ახალი ჯარიმა დაახლოებით ორჯერ აღემატება საქართველოს საშუალო ყოველთვიურ შემოსავალს, რომელიც 2212 ლარს (დაახლოებით 820 აშშ დოლარს) შეადგენს. ეს ჯარიმები სისხლის სამართლის პასუხისმგებლობისთვის მახასიათებელ დონეს აღწევს, მაგრამ რადგან ისინი ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევებად ითვლება, ბრალდებულები არ სარგებლობენ სისხლის სამართლის საპროცესო დაცვის გარანტიებით.

2024 წლის დეკემბრის ცვლილებები პოლიციას ანიჭებს დაკავებისა და ჩხრეკის უფლებამოსილებას, რაც მათ საშუალებას აძლევს, "პრევენციულად" დააკავონ პირები 48 საათამდე ვადით, თუ ისინი ადრე იყვნენ ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევაში ჩართული. დაკავების ასეთი ფართო საფუძვლები არ არის დაშვებული ადამიანის უფლებების კანონმდებლობით და არღვევს თვითნებური დაკავების აკრძალვას.

2025 წლის თებერვალში მიღებული ცვლილებებით ადმინისტრაციული სამართალდარღვევებისთვის პატიმრობა 15-დან 60 დღემდე გაიზარდა, ცვლილება თითქმის ექსკლუზიურად საპროტესტო აქციებთან დაკავშირებულ დანაშაულებს ეხებოდა, როგორიცაა წვრილმანი ხულიგნობა, პოლიციის ბრძანებების დაუმორჩილებლობა ან შეკრების წესების დარღვევა. ასევე შემოღებულ იქნა ახალი დანაშაულები, მათ შორის თანამდებობის პირების "სიტყვიერი შეურაცხყოფა", რაც 45 დღემდე პატიმრობით ისჯება და ახალი შეზღუდვები დაწესდა სპონტანური შეკრებებისთვის შეტყობინების მოთხოვნების დაკისრებით და დახურულ სივრცეში შეკრებებისთვის წინასწარი წერილობითი თანხმობის მოთხოვნით.

ივლისში პარლამენტმა მიიღო დამატებითი იძულებითი ზომები, რომლითაც შემოიღო ავტომატური 30-60-დღიანი პატიმრობა ნებისმიერი პირისთვის, რომელსაც ადრე გადაუხდელი ჯარიმები ჰქონდა და რომელმაც შეკრებასთან დაკავშირებული მცირე დანაშაული ჩაიდინა.

ეს კანონები ერთად გარდაქმნის რუტინულ საპროტესტო აქტივობებს სისხლის სამართლის სანქციებით დასჯად ქცევად, ამცირებს იმის გარკვევას, თუ რა ქცევაა კანონიერი, შესაბამისად, ადამიანების შესაძლებლობას დაარეგულირონ თავიანთი ქცევა და მნიშვნელოვნად აფართოებს პოლიციის დისკრეციას საჯარო შეკრებებში ჩარევის კუთხით, აცხადებს Human Rights Watch.

Human Rights Watch-ის თქმით, ღია დაშინების, თვითნებური დაპატიმრებებისა და დიდი ჯარიმების კომბინაციამ მშვიდობიან შეკრებებში მონაწილეობის გარშემო შიშის ყოვლისმომცველი კლიმატი შექმნა.

შინაგან საქმეთა სამინისტრო მხოლოდ შეზღუდულ სტატისტიკურ მონაცემებს აქვეყნებს, რაც შეუძლებელს ხდის პროტესტთან დაკავშირებული სასჯელების სრული მასშტაბის დადგენას. მიუხედავად ამისა, არსებული მონაცემები საგანგაშოა.

2024 წელს და 2025 წლის პირველ 9 თვეში ხელისუფლებამ 4444 ადამიანი დააჯარიმა წვრილმანი ხულიგნობისთვის, 6725 — პოლიციის ბრძანების დაუმორჩილებლობისთვის, ხოლო 6504 პირი დააკავა.

როგორც ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მხარე, საქართველო ვალდებულია დაიცვას გამოხატვის თავისუფლებისა და მშვიდობიანი შეკრების უფლებები და ნებისმიერი შეზღუდვა არა მხოლოდ კანონიერი მიზნით უნდა იყოს და სათანადო სამართლებრივი საფუძველი ჰქონდეს, არამედ უნდა შეესაბამებოდეს აუცილებლობისა და პროპორციულობის მოთხოვნებს. ეს გარანტიები, სხვა საკითხებთან ერთად, მიზნად ისახავს იმის უზრუნველყოფას, რომ ადამიანებს შეეძლოთ საზოგადოებრივ ცხოვრებაში მონაწილეობა პოლიციის ძალადობრივი გამოყენების, თვითნებური დაპატიმრების ან არაპროპორციული სანქციების შიშის გარეშე.

კონვენცია ასევე მოითხოვს, რომ საქართველომ გამოიყენოს სისხლის სამართლის სათანადო პროცესის გარანტიები ნებისმიერი დანაშაულისთვის, რომელიც არსებითად იწვევს სისხლის სამართლის პასუხისმგებლობას, მაშინაც კი, თუ ხელისუფლება მას შიდა კანონმდებლობის შესაბამისად ადმინისტრაციულად მიიჩნევს. ეს ნიშნავს დანაშაულის ბუნების შესწავლას, მათ შორის, მიმართულია თუ არა ის ზოგადად საზოგადოების წინააღმდეგ, და პოტენციური სასჯელის სიმკაცრეს. ეს სტანდარტი უზრუნველყოფს, რომ ხელისუფლებას არ შეუძლია თავი აარიდოს სათანადო პროცესის დაცვის ვალდებულებებს დანაშაულების არასწორი დახასიათებით და ხელს უწყობს იმის იდენტიფიცირებას, თუ როდის ადანაშაულებენ მთავრობები ეფექტურად ქცევას, რომელიც არსებითად არ აღწევს ამ დონეს და შესაძლოა, ამის ნაცვლად, ლეგიტიმური საქმიანობის ჩახშობას ცდილობდეს.

ევროპის საბჭოს ვენეციის კომისიამ დაადგინა, რომ 2024 წლის დეკემბრის ცვლილებები მნიშვნელოვნად არღვევს შეკრების თავისუფლებას და აღნიშნა, რომ ბუნდოვანი დებულებები და მკაცრი სასჯელები მონაწილეობის "შემაძრწუნებელი ეფექტის" შექმნის რისკს ქმნის. ევროპის უსაფრთხოებისა და თანამშრომლობის ორგანიზაციის დემოკრატიული ინსტიტუტებისა და ადამიანის უფლებათა ოფისის 2025 წლის მარტსა და ნოემბერში გამოცემულ სასწრაფო მოსაზრებებში გააკრიტიკა გაფართოებული დაკავების უფლებამოსილება და არაპროპორციული სანქციები და გააფრთხილა, რომ ახალი ზომები შეიძლება გამოყენებულ იქნას მშვიდობიანი მომიტინგეებისა და სამოქალაქო საზოგადოების აქტივისტების გასაჩუმებლად ან დასასჯელად საჯაროდ ლეგიტიმური ჩართულობისთვის.

"ბოლო წლის განმავლობაში, საქართველოს მთავრობის რეაგირება მასობრივ საზოგადოებრივ პროტესტებზე იყო კოორდინირებული ძალისხმევა კრიტიკის ჩასახშობად და ხალხის ქუჩებიდან გაძევებისთვის", — თქვა გოგიამ. "საქართველოს საერთაშორისო პარტნიორებმა უნდა აიძულონ ხელისუფლება, სასწრაფოდ შეცვალოს ეს რეპრესიული კურსი და აღადგინოს სივრცე მშვიდობიანი შეკრებებისთვის", — წერია სტატიაში.