რა მოხდა: გარემოს ეროვნული სააგენტომ განაცხადა, რომ თბილისში და საქართველოს ზოგიერთ რაიონში ფიქსირდება ჰაერში მყარი ნაწილაკების — PM10, PM2.5 მატება. მათი თქმით, ეს უკავშირდება ტრანსსასაზღვრო დაბინძურებას.

დეტალები: გარემოს ეროვნული სააგენტოს მიხედვით, ტრანსსასაზღვრო დაბინძურება წლის განმავლობაში გარკვეულ დღეებში ფიქსირდება ანალოგიური სინოპტიკური სიტუაციის დროს, რაც, მათი თქმით, მეტეოროლოგიური მოვლენაა და პანიკის მიზეზს არ იძლევა.

• "საქართველოს გარემოს დაცვისა და გარემოს ეროვნული სააგენტო აგრძელებს ატმოსფერული ჰაერის ხარისხის უწყვეტ მონიტორინგს ავტომატური სადგურების საშუალებით", — წერს სააგენტო და აღნიშნავს, რომ ნებისმიერ დაინტერესებულ პირს შესაძლებლობა აქვს გაეცნოს ინფორმაციას ჰაერის ხარისხის მდგომარეობის შესახებ და მიიღოს ჯანდაცვითი რეკომენდაციები ატმოსფერული ჰაერის ხარისხის პორტალზე.

რას ნიშნავს PM: PM (Particulate Matter) არის ჭვარტლის, კვამლის, ლითონის, ნიტრატების, სულფატების, მტვრის, წყლის, რეზინის და სხვა ნივთიერებების კომპლექსური ნარევი. ის წარმოიქმნება როგორც ადამიანის მიერ ჩატარებული სამუშაოების შედეგად, ასევე ბუნებრივად.

ზომის მიხედვით, მყარი ნაწილაკების ორი ტიპი არსებობს, ესენია PM10 და PM2.5, რომლებიც ჰაერში არსებული, შეუიარაღებელი თვალისთვის უხილავი, მყარი ნაწილაკებია. ისინი ატმოსფერული ჰაერის ძირითადი დამბინძურებლებია და ადამიანის ჯანმრთელობაზე უარყოფით ზეგავლენას ახდენს.

PM10 ჩასუნთქვადი/ინჰალაციური ნაწილაკებია, რომელთა დიამეტრი 10 მიკრომეტრია. მათ შეუძლიათ შეაღწიონ და ღრმად ჩარჩნენ ფილტვებში.

• საქართველოში PM10-ის ზღვრულად დასაშვები ნორმა არის 50 მკგ/მ3 (რაც აღნიშნავს ნაწილაკების კონცენტრაციას მიკროგრამის მიხედვით კუბურ მეტრ ჰაერის მოცულობაზე).
• ამ მონაცემის ყოველი 50 მკგ/მ³-ით ზრდა 15%-ით ზრდის ჰაერის დაბინძურებასთან

PM2.5 არის 2.5 მიკრომეტრი ნაწილაკი. მისი მცირე ზომიდან გამომდინარე, ის კიდევ უფრო საშიშია ადამიანის ჯანმრთელობისთვის, ვინაიდან შეუძლია გასცდეს ფილტვის ბარიერს და მოხვდეს სისხლის მიმოქცევის სისტემაში. 2.5 მიკრონი ადამიანის თმის ღერის დიამეტრზე 30-ჯერ პატარაა.

• საქართველოში PM2.5-ის ზღვრულად დასაშვები ნორმა 25 მკგ/მ3 არის.
• PM2.5-ს შეუძლია ასობით ან ათასობით კილომეტრის გადალახვა, რაც გავლენას ახდენს რეგიონულ და კონტინენტურ დონეზე.

PM10 და PM2.5 წარმოქმნას ხელს უწყობს სამშენებლო პროცესები, ღია გრუნტი, შეშის ღუმელები, დიზელის ძრავები, ქვანახშირზე მომუშავე თბოელექტრო სადგურები, მრეწველობის სექტორი, ქარის მიერ მიმოფანტული მტვერი.

ჰაერში PM10 და PM2.5 რკინის ნაწილაკების მომატებამ შესაძლოა გამოიწვიოს თვალის გაღიზიანება, ასთმა, ბრონქიტი, ფილტვის დაზიანება, სიმსივნე, მძიმე ლითონებით მოწამვლა, უარყოფით ზემოქმედება გულსისხლძარღვთა სისტემაზე.

ატმოსფერული ჰაერის ხარისხის პორტალის მიხედვით, საქართველოსთვის მყარი ნაწილაკების მნიშვნელოვან წყაროს წარმოადგენს ტრანსსასაზღვრო დაბინძურება. კერძოდ, ე.წ. აფრიკის მტვერი, რომელიც ძირითადად საჰარის უდაბნოს მტვრის, ევრაზიის კონტინენტზე გავრცელებას უკავშირდება. მსგავსი მტვრის შტორმი ხშირად ვრცელდება საქართველოს ტერიტორიაზე ძირითადად სამხრეთ, სამხრეთ-აღმოსავლეთის მხრიდან.

რას ამბობს კვლევა: გაეროს განვითარების პროგრამის (UNDP) მიერ მომზადებული კვლევის მიხედვით, 2019 წლის მონაცემებით, საქართველოში მყარი ნაწილაკების (PM) მავნე ნივთიერებების გაფრქვევების დაახლოებით 82% მრეწველობისა და ენერგეტიკის (უმთავრესად სათბობი შეშის მოხმარება) დარგებზე მოდის.

"საქართველოში ატმოსფერული ჰაერის მყარი ნაწილაკებით დაბინძურების კუთხით ბუნებრივ წყაროებს საკმაოდ მნიშვნელოვანი როლი უკავიათ. ამ მხრივ განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია საჰარის, არაბეთის ნახევარკუნძულისა და შუა აზიის უდაბნოებიდან პერიოდულად შემოჭრილი უდაბნოს მტვრის მასები, რომელიც ხშირ შემთხვევაში ქვეყნის პრაქტიკულად მთელ ტერიტორიაზე ვრცელდება, მათ შორის, თბილისში, რუსთავში და სხვა დიდ ქალაქებში, რომლებშიც ანთროპოგენური წყაროებიდან დაბინძურების დონეც საკმაოდ მაღალია", — ვკითხულობთ კვლევაში.

2022 წლის 4 ნოემბერს კაქტუს მედიამ, სამოქალაქო მოძრაობასთან გავიგუდეთ თანამშრომლობით მოამზადა სტატია სახელწოდებით, რუსთავი - კორელაცია სასუნთქი სისტემის დაავადებებსა და ჰაერის დაბინძურებას შორის.

მათ ჩაატარეს კვლევა, რომლის მიზანი იყო ქალაქ რუსთავში, ჰაერის ორ დამაბინძურებელს - მყარ ნაწილაკ PM10-ისა და PM2,5-ის ჰაერში კონცენტრაციის მატებასა და სასუნთქი სისტემის დაავადებების ახალი შემთხვევების მატებას შორის კორელაციის დადგენა.

კვლევის მიხედვით დადგინდა, რომ

• ჰაერში მაღალია მყარი ნაწილაკების კონცენტრაცია, პარალელურად მაღალია დაავადებების რაოდენობაც.
• ჰაერის ხარისხის მონიტორინგის სადგურის მონაცემების მიხედვით, რომელიც რუსთავში მხოლოდ ერთ ადგილას დგას, PM10-ისა და PM 2.5-ის კონცენტრაციები თითქმის ყოველდღე აჭარბებს ზღვრულად დასაშვებ კონცენტრაციებს, საათობრივ და თვიურ ჭრილში.