მოლეკულურმა ბიოლოგმა, ელიზაბეთ ბლექბარნმა ნობელის პრემია მიიღო თავის კვლევაში, რომელიც ტელომერებს ეხებოდა- სტრუქტურებს ქრომოსომების წვეროებზე, რომლებიც უმთავრეს როლს თამაშობენ უჯრედის დაბერებაში. თუმცა, მისი იმედგაცრუება გამოიწვია იმან, რომ მისი ნაშრომის მნიშვნელოვანი ნაწილები სამეცნიერო წრეებს მიღმა არ აღწევდა და მხოლოდ აკადემიური განათლების მქონე ადამიანებს შეეძლოთ მისი გაგება.

ამიტომ ფსიქოლოგ ელისა ეპელთან ერთად, მან თავისი კვლევები ახალ წიგნში გამოაქვეყნა, რომელიც გათვლილი იყო ფართო საზოგადოებაზე - მან წარმოადგინა მეცნიერული დასკვნა, რამაც შესაძლოა მკითხველებს მოტივაცია მისცეს, რომ არ მოწიონ, იკვებონ ჯანსაღად, იძინონ საკმარისად, ივარჯიშონ რეგულარულად და შეამცირონ სტრესი. „ტელომერის ეფექტის“ (The Telomere Effect), რომელიც რამდენიმე დღის წინ გამოქვეყნდა, არის ის, რომ შენ იმაზე ბევრად მეტი კონტროლი გაქვს დაბერების პროცესზე, ვიდრე წარმოგიდგენია. ავტორთა თქმით, რომელიც ათასობით კვლევის განხილვაზეა დაფუძნებული, რეალურად, შენ შეგიძლია გაახანგრძლივო შენი ტელომერები - და ალბათ, სიცოცხლეც - ჯანმრთელობის შემდეგი რჩევებით.

„ტელომერები გისმენენ, ისინი უსმენენ შენს ქცევებს, შენი გონების მდგომარეობას“ - ამბობს ბლექბარნი.

ტელომერები დევს დნმ-ის ხვეულების ბოლოზე, როგორც დამცავი ქუდები ფეხსაცმლის თასმებზე. უხეში ცხოვრების სტილისგან გამოწვეული სტრესი შეამოკლებს ამ ქუდებს, რის გამოც, მაღალი ალბათობით, უჯრედები შეწყვეტენ გაყოფას და საბოლოოდ დაიხოცებიან.

ავტორთა თქმით, ძალიან ბევრი ასეთი დაბერებული უჯრედები აჩქარებს ადამიანის დაბერებას. ეს არ იწვევს რამე კონკრეტულ დაავადებას, მაგრამ კვლევა აჩვენებს, რომ ეს დააჩქარებს იმის მოხდენას, რაც შენს გენებშია ჩაბეჭდილი - ანუ თუ მიდრეკილი ხართ გულის დაავადებისკენ, ბევრად უფრო ახალგაზრდას დაგემართებათ, თუ ტელომერები მოკლეა.

„ჩვენ შეგვიძლია ტელომერების მეცნიერების დახმარებით უზრუნველვყოთ სპეციფიკურობის სრულიად ახალი დონე და ვუთხრათ ხალხს უფრო განსაზღვრულად, ზუსტად რა ვარჯიში, ძილის ასპექტები და საკვები უკავშირდება გრძელ ტელომერებს“ - ამბობს ეპელი.

ამ დარგის სხვა მკვლევრებმა შეაქეს ბლექბარნისა და ეპელის მცდელობა, რომ ტელომერების კვლევა ფართო საზოგადოებისთვის გასაგები გაეხადათ, თუმცა, რამდენიმე მეცნიერმა ისიც აღნიშნა, რომ ეს მეცნიერების ზედმეტად გამარტივების რისკი იყო. „ჩემი აზრით, ამის სრულად დამტკიცება ურთულესი რამაა. რომ მიიღო მიზეზი და შედეგი ადამიანებში, შეუძლებელია, ამიტომ ის დაფუძნებულია ასოციაციებზე“ - ამბობს დევიდ სინქლარი, გენეტიკოსი და ანტი-სიბერის მკვლევარი ჰარვარდის უნივერსიტეტიდან.

ჯუდის კამპისის თქმით, რომელიც ექსპერტია უჯრედოვან დაბერებაზე ბაკის ინსტიტუტში, „თუ საშინლად იკვებები და ეწევი, უეჭველად იმოკლებ სიცოცხლის ხანგრძლივობას და ამოკლებ შენს ტელომერებს.“

მოკლე ტელომერები ზრდის უჯრედის დაბერების ალბათობას და ანთებების გამომწვევ მოლეკულებს წარმოქმნის, რომელიც, მისი თქმით, სიბერესთან დაკავშირებული ყველა დაავადების უზარმაზარი რისკის ფაქტორია. „უბრალოდ კავშირია. ის არ არის ექსკლუზიური მიზეზი. სულ ესაა.“ - ამბობს კამპისი.

უჯრედები სხვადასხვა გზებით ბერდება, ასე რომ, შეიძლება ვინმეს დაბერების პროცესში მყოფი ძალიან ბევრი უჯრედი ჰქონდეს, მაგრამ მისი ტელომერები ნორმალურად გამოიყურებოდეს. „თუ ყველანაირი სიბერე გამოწვეულია ტელომერებით, დაბერების პრობლემას დიდი ხნის წინ გადავჭრიდით.“ - ამბობს ის.

ტელეფონით ჩაწერილ ინტერვიუში ბლექბარნი აცხადებს, რომ ტელომერების კვლევის საუკეთესო ნაწილი არის ის, რომ ის თვლადია, რაც ხალხს უფრო სპეციფიკურ მიმართულებებს აძლევს, ვიდრე დედის რჩევაა, რომ ადგე და ივარჯიშო.

„დედას არ უთქვამს, რომ თუ ყოველ კვირას, ან 3-4-ჯერ კვირაში მარათონზე ირბენ, საკმარისია“. ტელომერების კვლევა იმასაც ამბობს, რომ ექსტრემალური ვარჯიში არ რის საჭირო, რომ ჯანმრთელად და ხანგრძლივად იცხოვრო.

ბლექბარნმა ასევე თქვა, რომ მისი კვლევის მიხედვით, ტელომერების დაგრძელება მედიკამენტებით შესაძლოა სახიფათო იყოს - ცხოვრების სტილის შეცვლა ბევრად უფრო უსაფრთხოა, ვიდრე აბი.

ერთი სიურპრიზი კვლევიდან: სინამდვილეში არ გჭირდება სრული რვასაათიანი ძილი ტელომერების სასარგებლოდ. შვიდიც საკმარისია, თუ კარგად დასვენებულად გრძნობ თავს.