ალბათ, ბევრს გამოუცდია ეს უცნაური, მაგრამ ძალიან ნაცნობი შეგრძნება: შუაღამისას მოულოდნელად გეღვიძებათ, ყელი უდაბნოსავით მშრალი გაქვთ და საწოლის გვერდით დადგმული ერთი ჭიქა ცივი წყალი ნამდვილ ხსნად გეჩვენებათ. რატომ ხდება, რომ ღამით გაღვიძებულზე წყალი ყველაფერზე მეტად გვწყურდება? ეს ფენომენი იმდენად გავრცელებულია, რომ მკვლევრებმა მისი დეტალური შესწავლა დაიწყეს, რათა გაერკვიათ, თუ რა ბიოლოგიური მექანიზმები აიძულებს ჩვენს სხეულს ძილის შეწყვეტას წყლის მისაღებად. აღმოჩნდა, რომ ამ პროცესის მიღმა ჩვენი ორგანიზმის შინაგანი საათი, ჰორმონალური რყევები და საძინებელ ოთახში არსებული გარემო პირობები დგას.

რა იწვევს წყურვილის ასეთ ძლიერ შეგრძნებას?

იმისათვის, რომ ზუსტად გავიგოთ, თუ რატომ გვაღვიძებს წყურვილი ძილის შუა ფაზაში, პირველ რიგში, ჩვენს ბიოლოგიურ საათს უნდა შევხედოთ, რომელიც ორგანიზმში თითქმის ყველა სასიცოცხლო პროცესს მართავს. Sleep Cycle-ის მიხედვით, ჩვენს ორგანიზმს აქვს უნარი, წინასწარ განსაზღვროს სითხის შესაძლო დეფიციტი ძილის წინ. 2016 წელს ჩატარებულმა კვლევამ აჩვენა, რომ უშუალოდ ძილის წინ წყურვილის შეგრძნება სინამდვილეში ორგანიზმის პროაქტიული თავდაცვის მექანიზმია. ამ გზით სხეული ცდილობს, წინასწარ შეივსოს წყლის მარაგი, რათა ძილის განმავლობაში სითხის დაკარგვა თავიდან აიცილოს.

ამ პროცესს ტვინის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი ნაწილი — სუპრაქიაზმული ბირთვი (SCN) არეგულირებს. საინტერესოა, რომ ამ ბირთვის ნეირონების დაახლოებით 20% აწარმოებს სპეციალურ ჰორმონს, რომელსაც არგინინ-ვაზოპრესინი (AVP) ეწოდება. ეს ჰორმონი პასუხისმგებელია ორგანიზმში სითხის შენარჩუნებაზე. თუმცა, თუ თქვენ საკმარისად არ გძინავთ, ეს სისტემა ფერხდება. კვლევებით დასტურდება, რომ ძილის ნაკლებობა აზიანებს სხეულის უნარს, შეინარჩუნოს წყალი, რადგან ასეთ დროს ადამიანი ვერ იღებს AVP ჰორმონის იმ ბუნებრივ მოზღვავებას, რომელიც ჩვეულებრივ ძილის დროს ხდება.

კიდევ ერთი გავრცელებული მიზეზი, რომელიც ღამით წყურვილის შეგრძნებას იწვევს, ალკოჰოლის მიღებაა. Healthline განმარტავს, რომ როდესაც ორგანიზმი ალკოჰოლს შლის, ის აწარმოებს ქიმიურ ნივთიერებას — აცეტალდეჰიდს. სწორედ ეს ნივთიერება ახდენს წყურვილის შეგრძნების სტიმულირებას.

ამასთანავე, წყურვილის აღქმაზე გავლენას ახდენს ფიზიოლოგიური ცვლილებებიც. მაგალითად, 2013 წელს ჩატარებულმა კვლევამ აჩვენა, რომ პერიმენოპაუზისა და პოსტმენოპაუზის პერიოდში მყოფი მონაწილეები ვარჯიშის დაწყებამდე და მისი დასრულების შემდეგ საკუთარ თავს ბევრად უფრო მწყურვალად აღიქვამდნენ, ვიდრე პრემენოპაუზის ფაზაში მყოფი პირები.

რა ვქნათ, რომ ასე აღარ მოგვწყურდეს და როდის მივმართოთ ექიმს?

იმისათვის, რომ ღამით წყურვილის გამო გაღვიძება თავიდან აიცილოთ და ძილის ხარისხი გააუმჯობესოთ, რამდენიმე პრაქტიკული რეკომენდაციის გათვალისწინება დაგეხმარებათ. უპირველეს ყოვლისა, აუცილებელია ყოველდღიური ჰიდრატაციის სწორი რეჟიმის ჩამოყალიბება. Healthline-ის ზოგადი სახელმძღვანელო პრინციპების თანახმად, ორგანიზმის ადეკვატური ჰიდრატაციისთვის სასურველია დღეში რვა 8-უნციიანი ჭიქა წყლის მიღება. თუმცა, ეს მოცულობა შეიძლება შეიცვალოს ადამიანის ასაკის, ვარჯიშის დონის, კლიმატური პირობებისა და დაავადებების მიხედვით.

არანაკლებ მნიშვნელოვანია საძინებელ ოთახში კომფორტული გარემოს შექმნა. ექსპერტების რეკომენდაციით, მშვიდი ძილისთვის ოთახის ტემპერატურა 16-დან 21 გრადუსამდე (ცელსიუსით) უნდა მერყეობდეს. გარდა ამისა, Environmental Protection Agency (EPA) გვირჩევს, რომ საცხოვრებელ სივრცეში ტენიანობის დონე 30%-დან 50%-მდე შევინარჩუნოთ, რაც ხელს უწყობს ობის გავრცელების შეზღუდვას.

თუმცა, თუ თქვენ მაქსიმალურად ცდილობთ წყლის ბალანსის დაცვას და ოთახშიც შესაბამისი პირობები გაქვთ, მაგრამ პრობლემა მაინც არ ქრება, შესაძლოა საქმე უფრო სერიოზულ სამედიცინო ფაქტორებთან გვქონდეს. მედიცინაში არსებობს ტერმინი „პოლიდიფსია“, რომელიც აღწერს გადაჭარბებულ, მუდმივ წყურვილს, რაც ვლინდება როგორც რეაქცია ორგანიზმიდან სითხის დაკარგვაზე. Cleveland Clinic განმარტავს, რომ პოლიდიფსიის ერთ-ერთი ყველაზე გავრცელებული გამომწვევი მიზეზი ჰიპერგლიკემიაა (სისხლში შაქრის მაღალი დონე). ჰიპერგლიკემია კი, თავის მხრივ, შაქრიანი დიაბეტის (diabetes mellitus) ერთ-ერთი უმთავრესი ნიშანია და პირდაპირ იწვევს პოლიდიფსიას.

აქვე უნდა აღინიშნოს, რომ ძლიერი წყურვილი ზოგჯერ სხვა მძიმე დაავადებების თანმდევიც შეიძლება იყოს. სამედიცინო მონაცემებით, ინტენსიური თერაპიის განყოფილებაში მყოფი იმ პაციენტების დაახლოებით 70%-ს, რომლებსაც გულის, თირკმლის ან ღვიძლის მძიმე უკმარისობა აწუხებთ, საშუალო ან მწვავე ფორმის ძლიერი წყურვილის შეგრძნება აწუხებთ.

მიუხედავად იმისა, რომ შუაღამისას წყლის დასალევად გაღვიძება ხშირად სრულიად ჩვეულებრივი მოვლენაა, ასეთი ხშირი ფენომენების უკან ზოგჯერ შესაძლოა სამედიცინო პრობლემებიც იმალებოდეს, რომლებიც განსაკუთრებულ ყურადღებას მოითხოვს. თუ ღამით ძლიერი წყურვილი სისტემატურ ხასიათს იღებს და წყლის მიღების მიუხედავად არ ქრება, ეს შეიძლება იყოს ორგანიზმის ნიშანი იმისა, რომ გარკვეული დაავადება მიმდინარეობს. სწორედ ამიტომ, ყოველთვის მნიშვნელოვანია საკუთარ სხეულს ყურადღებით მოვუსმინოთ, არ უგულებელვყოთ მისი სიგნალები და საჭიროების შემთხვევაში დროულად მივმართოთ ექიმს.