ბარსელონას ზოოპარკში ჩატარებულმა ახალმა კვლევამ აჩვენა, რომ ჟირაფებს გონებაში სხვადასხვა რაოდენობის შეჯამება შეუძლიათ. მიუხედავად იმისა, რომ მათ გამოკლების ტესტები გაუჭირდათ, ეს აღმოჩენა მიუთითებს, რომ რთული რაოდენობრივი უნარები, შესაძლოა, მხოლოდ პრიმატებით არ შემოიფარგლებოდეს.

წარმოიდგინეთ, რომ თქვენ წინაშე ორი დახურული ყუთია, სადაც საყვარელ ნუგბარს სათითაოდ ამატებენ. შეძლებდით თუ არა გონებაში დაგეჯამებინათ, სად უფრო მეტი ტკბილეული დაგროვდა, თუკი თავად პროცესს მხოლოდ ნაწილობრივ ხედავდით? ადამიანისთვის ეს ელემენტარული დავალებაა, თუმცა ცხოველთა სამყაროში მსგავსი გონებრივი არითმეტიკა ნამდვილ გამოწვევას წარმოადგენს. ახალმა კვლევამ აჩვენა, რომ ჩვენი პლანეტის ერთ-ერთ ყველაზე გამორჩეულ ბინადარს, ჟირაფს, შეუძლია გონებაში შეაჯამოს სხვადასხვა რაოდენობა და მიიღოს სწორი გადაწყვეტილება, როდესაც საქმე გემრიელ საკვებს ეხება.

რეცენზირებულ სამეცნიერო ჟურნალ Scientific Reports-ში 26 ივნისს გამოქვეყნებული ახალი ექსპერიმენტული კვლევა გვიჩვენებს, როგორ უმკლავდებიან ჟირაფები კოგნიტიურ ამოცანებს. მეცნიერებმა დეტალურად შეისწავლეს ამ ცხოველების უნარი, რაოდენობები გონებაში დააჯამონ. მიღებული შედეგები მნიშვნელოვნად აფართოებს ჩვენს წარმოდგენას ცხოველთა სამყაროს ინტელექტუალურ შესაძლებლობებზე. ეს კვლევა უერთდება იმ მზარდ სამეცნიერო მოსაზრებას, რომ რთული მათემატიკური უნარები მხოლოდ ადამიანებისა და პრიმატების პრივილეგია სულაც არ არის.

მარტივი მათემატიკა თუ ინტუიცია?

როგორც ჩატარებულმა კვლევამ აჩვენა, ჟირაფებს აქვთ უნარი, ცალკეული რაოდენობები ხუთამდე ჯამში გონებაში გააერთიანონ. სპონტანური არჩევანის ტესტებში მათ იმაზე ბევრად უკეთესი შედეგები აჩვენეს, ვიდრე ეს უბრალო შემთხვევითობის დროს იქნებოდა მოსალოდნელი. თუმცა, მათი გონებრივი შესაძლებლობები მაინც შეზღუდულია. როდესაც მეცნიერებმა დავალება გაართულეს და მათგან რაოდენობების გამოკლება (გონებრივი დისოციაცია) ან მოვლენების თანმიმდევრული დამუშავება მოითხოვეს, ჟირაფებმა ამ გამოცდას თავი ვერ გაართვეს. მიუხედავად ამისა, კვლევამ აჩვენა, რომ ჟირაფების უმეტესობას შეუძლია საკვების რაოდენობა საიმედოდ შეაფასოს მაშინაც კი, როდესაც არჩევანის გაკეთების მომენტში ნუგბარი თვალთახედვის არედან ქრება და კონტეინერები იხურება.

როგორ ჩატარდა ექსპერიმენტი?

ეს ექსპერიმენტული კვლევა ესპანეთში, ბარსელონას ზოოპარკში ჩატარდა, სადაც მეცნიერები ქვეყნის სამართლებრივ და ეთიკურ რეგულაციებს მკაცრად იცავდნენ. ექსპერიმენტში სულ ოთხი ჟირაფი მონაწილეობდა: 15 წლის დედალი Nuru, 21 წლის დედალი Yalinga, შვიდი წლის მამალი Njano და რვა წლის მამალი Nakuru. თითოეულმა ჟირაფმა გაიარა ოთხი საექსპერიმენტო სესია, სულ 272 ტური თითოეულისთვის, რამაც ყველა ცხოველისთვის ერთად ჯამში 1088 ტური შეადგინა. მონაცემების სანდოობისა და ობიექტურობის შესაფასებლად დამკვირვებლებმა შეამოწმეს 220 საცდელი ტური და მათი შეფასებები იდეალურად დაემთხვა ერთმანეთს.

ბარსელონელმა მკვლევრებმა ზოოპარკის ოთხ ჟირაფთან ექსპერიმენტები ჩაატარეს, რომელთა შედეგებიც მიუთითებს, რომ ამ ცხოველებს შესაძლოა ელემენტარული მათემატიკური უნარი ჰქონდეთ.

ფოტო: ბარსელონას უნივერსიტეტი

მკვლევრებმა ცხოველებისთვის რამდენიმე სხვადასხვა სირთულის ტესტი შეიმუშავეს:

  • პირველი იყო კომბინირების დავალება (COMB): ჟირაფს წინასწარ უჩვენებდნენ ორ დახურულ კონტეინერში არსებულ საწყის რაოდენობას, შემდეგ კი მესამე, მწვანე კონტეინერიდან ერთ-ერთ ყუთში სამამდე ახალ ერთეულს უმატებდნენ ისე, რომ ჟირაფი დამატების პროცესს მხოლოდ ნაწილობრივ ხედავდა. შედეგად, საბოლოო ჯამი ხუთამდე იზრდებოდა და ცხოველს გონებაში უნდა გამოეთვალა, რომელ კონტეინერში იყო მეტი საკვები. ამ დავალებაში ჟირაფებმა წარმატებას მიაღწიეს;
  • დისოციაციის დავალება (DISS) საპირისპირო პრინციპით მუშაობდა: ორი კონტეინერიდან ერთ-ერთს სამამდე ერთეულს აკლებდნენ და მწვანე ყუთში გადაჰქონდათ, ხოლო ჟირაფს კვლავ გონებაში უნდა გამოეთვალა, რომელ კონტეინერში დარჩა მეტი საკვები (საწყისი რაოდენობიდან, ხუთამდე). ამ დავალების გადაჭრა ჟირაფებმა ვერ შეძლეს;
  • ყველაზე რთული აღმოჩნდა შემდგომი მოვლენების დავალება (SUBE), სადაც ორი მოქმედება ერთმანეთის მიყოლებით სრულდებოდა: საკვები ჯერ ერთი კონტეინერიდან გამოჰქონდათ და დროებით მწვანე ყუთში ათავსებდნენ, შემდეგ კი იქიდან მეორე კონტეინერში გადაჰქონდათ. ჟირაფს ორივე ცვლილება ერთდროულად უნდა დაემახსოვრებინა და გაეთვალისწინებინა, რასაც ვერ ახერხებდა;
  • გარდა ამისა, მეცნიერებმა ორი საკონტროლო ტესტი გამოიყენეს, სადაც არავითარი მანიპულაცია არ ხდებოდა და ჟირაფს მხოლოდ საწყისი რაოდენობების შედარება მოეთხოვებოდა. ღია ხილვადობის ტესტში (VO) კონტეინერები არჩევანის გაკეთებამდე ღია რჩებოდა, ამიტომ ჟირაფს რაოდენობების პირდაპირი დანახვა შეეძლო. დახურული ხილვადობის ტესტში (VC) კი კონტეინერები არჩევანამდე იხურებოდა და ცხოველს საკვების რაოდენობა მეხსიერებით უნდა გაეხსენებინა. ამ უკანასკნელ ტესტში, Nuru-ს გარდა, ყველა ჟირაფმა წარმატებას მიაღწია

ინდივიდუალური მიღწევები

ერთ-ერთი ყველაზე საინტერესო აღმოჩენა ისაა, რომ ზოგიერთი ჟირაფი დავალებებს ნამდვილად წყვეტდა და არა უბრალოდ მარტივი მინიშნებით პასუხობდა. საქმე იმაშია, რომ ცხოველს სწორი კონტეინერის გამოცნობა რაოდენობის გამოთვლის გარეშეც შეუძლია, თუ ყურადღებას მიაქცევს, რომელ ჭურჭელს შეეხო ცდის ჩამტარებელი პირის ხელი ბოლოს. ამ მინიშნებაზე დაფუძნებულ სტრატეგიას მეცნიერები დამკვირვებლის მიერ მანიპულირებული ჭურჭლის სტრატეგიას (DMO) უწოდებენ. ანალიზმა აჩვენა, რომ ორმა ჟირაფმა (Nuru და Njano) სწორი პასუხი იმ შემთხვევებშიც გამოიცნო, როცა ეს მინიშნება საერთოდ არ იყო ხელმისაწვდომი, ანუ რაოდენობა მათ რეალურად გონებაში გამოთვალეს.

  • Nuru-მ COMB ტესტში 73,61%-იანი სიზუსტე აჩვენა, ხოლო SUBE ტესტში მისი მაჩვენებელი 66,67% იყო;
  • Njano-მ ორივე ამ ტესტში (COMB და SUBE) 66,67%-იანი შედეგი დააფიქსირა;
  • Nakuru-მ კომბინირების ტესტში 68,06%, ხოლო SUBE-ში 70,83% მიიღო, თუმცა ის და Yalinga გადაწყვეტილების მიღებისას ხშირად სწორედ იმ მინიშნებას ეყრდნობოდნენ, რომელ კონტეინერს ეხებოდა ცდის ჩამტარებლის ხელი.

კვლევამ ჟირაფების არჩევანსა და ანალოგური სიდიდის სისტემას (AMS) შორის კავშირიც გამოავლინა. ეს სისტემა ცხოველებსა და ადამიანებს ზუსტი დათვლის გარეშე რაოდენობის მიახლოებით შედარებაში ეხმარება, ანუ ცხოველმა კარგად იცის, სად არის მეტი, თუმცა ზუსტ რიცხვს არ ითვლის. კვლევამ აჩვენა, რომ რაც უფრო ახლოს იყო ერთმანეთთან საწყისი რაოდენობები, მით უფრო უჭირდათ ჟირაფებს სწორი პასუხის გამოცნობა (თუმცა ეს კავშირი სტატისტიკურად სარწმუნო არ იყო). ეს შედეგი ეხმიანება ვებერის კანონს, რომლის თანახმად ორ რაოდენობას შორის სხვაობის შემჩნევა დამოკიდებულია იმაზე, რამდენად ახლოს არის ისინი ერთმანეთთან პროპორციულად და არა იმაზე, რამდენი ერთეულით განსხვავდება ისინი ერთმანეთისგან.

მარტივად რომ ვთქვათ, ჟირაფებისთვის რთულია, განასხვაონ, მაგალითად, 8 და 9 ერთეული, თუმცა ადვილად ირჩევენ 4-სა და 5-ს შორის, მიუხედავად იმისა, რომ ორივე შემთხვევაში სხვაობა ერთია. საქმე იმაშია, რომ 8-სა და 9-ს შორის პროპორციული სხვაობა მცირეა, ხოლო 4-სა და 5-ს შორის შედარებით დიდი, და სწორედ ეს პროპორცია განსაზღვრავს, რამდენად ადვილად არჩევს ცხოველი მეტ რაოდენობას.

სად გადის ჟირაფების გონებრივი შესაძლებლობების ზღვარი?

ეს მიგნებები ცხოველთა სამყაროზე ჩვენს ხედვას მნიშვნელოვნად ცვლის. კვლევის ავტორების თქმით, შედეგები ადასტურებს და აფართოებს წინა კვლევებს, რომლებმაც აჩვენა, რომ ჟირაფებს რაოდენობების გარჩევა და სტატისტიკური დასკვნების გამოტანა შეუძლიათ, და მიუთითებს, რომ მათი რაოდენობრივი უნარები შესაძლოა უფრო ფართო იყოს, ვიდრე აქამდე მიიჩნეოდა. ეს აღმოჩენა კი იმ მზარდ მტკიცებულებას ემატება, რომ რთული რაოდენობრივი უნარები არც პრიმატების ექსკლუზიური საკუთრებაა და არც დიდი ტვინის მქონე ცხოველების პრივილეგია, არამედ ისეთ შედარებით მცირე ტვინის მქონე სახეობებშიც გვხვდება, როგორიც ჟირაფია.

მიუხედავად ასეთი შთამბეჭდავი შედეგებისა, მკვლევრები სიფრთხილისკენ მოგვიწოდებენ. კვლევის მთავარი შეზღუდვა მცირე შერჩევაა. ექსპერიმენტში მხოლოდ ოთხი ჟირაფი მონაწილეობდა, ამიტომ შედეგების უფრო ფართო პოპულაციაზე განზოგადებისა და რეპლიკაციისთვის დამატებითი კვლევებია საჭირო. გარდა ამისა, კვლევამ ვერ აჩვენა, რომ ჟირაფებს შეუძლიათ უფრო რთული კოგნიტიური მანიპულაციები, როგორიცაა გამოკლება ან მოვლენების თანმიმდევრული ჯაჭვის გაანალიზება. ისიც გასათვალისწინებელია, რომ ზოგიერთი ჟირაფი არჩევანისას მაინც ცდის ჩამტარებლის ხელის მოძრაობას ეყრდნობოდა და არა რაოდენობის რეალურ გამოთვლას.

ეს ნაშრომი კიდევ ერთი ნაბიჯია იმის გასაგებად, როგორ ვითარდებოდა მათემატიკური და რაოდენობრივი აზროვნება ევოლუციის პროცესში. სამომავლო კვლევებმა შესაძლოა უფრო ნათლად აჩვენოს, კიდევ რა ფარული გონებრივი შესაძლებლობები აქვთ ამ საოცარ ცხოველებს, რომლებიც ჩვენს გვერდით ბინადრობენ.

თუ სტატიაში განხილული თემა და ზოგადად: მეცნიერებისა და ტექნოლოგიების სფერო შენთვის საინტერესოა, გამოიწერე ჩვენი YouTube არხი და უყურე თემატურ ვიდეოებს.