ინფორმაციის თავისუფლების განვითარების ინსტიტუტმა (IDFI) და საქართველოს ახალგაზრდა იურისტთა ასოციაციამ საქართველოში უზენაესი სასამართლოს სამართლებრივი ჩარჩოს ანალიზი მოამზადა. ორგანიზაციები აცხადებენ, რომ უზენაესი სასამართლოს მოსამართლეთა შერჩევის მოქმედი წესი, ვერ უზრუნველყოფს უმაღლესი ინსტანციის დაკომპლექტებას დამსახურების პრინციპის საფუძველზე და სრულად ვერ პასუხობს საერთაშორისო სტანდარტებს.

"პრობლემურია უზენაესი სასამართლოს თავმჯდომარის ცალკეული ფართო უფლებამოსილებები და თავმჯდომარის მოადგილეთა ფუნქციების ბუნდოვანება. გარდა ამისა, მნიშვნელოვან გამოწვევად რჩება უზენაესი სასამართლოს პლენუმის დაკომპლექტებისა და მისი უფლებამოსილებების საკითხი. ხარვეზიანია უზენაესი სასამართლოს მოსამართლის მიერ სხვა პალატის შემადგენლობაში უფლებამოსილების განხორციელების პრაქტიკა", — წერია კვლევაში.

კვლევა რამდენიმე ტიპის პრობლემას გამოყოფს, რომელიც კანონმდებლობას, უზენაესის მოსამართლის შერჩევის წესსა და სასამართლოში არსებულ ტექნიკურ პრობლემებს ეხება.

კანონმდებლობა:

  • უზენაესი სასამართლოს მოსამართლეთა შესარჩევი კონკურსის სამეტაპიანი ფარული კენჭისყრა ეწინააღმდეგება საერთაშორისო სტანდარტებს, რადგან გამორიცხავს გადაწყვეტილების დასაბუთების (კანდიდატის უზენაესი სასამართლოს მოსამართლის მაღალ სტატუსთან შესაბამისობის თაობაზე) შესაძლებლობას;
  • პირველი ფარული კენჭისყრა გამორიცხავს იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს წევრების მიერ ინფორმირებული გადაწყვეტილების მიღებას, რადგან ამ ეტაპზე საბჭოს წევრებისთვის ცნობილია მხოლოდ ის, რომ მოსამართლეობის კანდიდატი ფორმალურ მოთხოვნებს აკმაყოფილებს და გადაწყვეტილებას იღებენ მხოლოდ იმ ინფორმაციის საფუძველზე, რაც მითითებულია კანდიდატის განაცხადში.

მოსამართლეთა შესარჩევი კონკურსში გამოკვეთილი პრობლემები:

  • ინტერესთა კონფლიქტის არსებობის მიუხედავად, საბჭოს წევრების მონაწილეობა შერჩევის პროცედურებში, ასევე პირველი ფარული კენჭისყრისას ხმების ერთნაირი სქემით გადანაწილება;
  • პარლამენტის რეგლამენტი არ იძლევა ცხად წარმოდგენას იურიდიულ საკითხთა კომიტეტის მიერ შექმნილი სამუშაო ჯგუფის ფუნქციურ დანიშნულებაზე, არ ითვალისწინებს გარე ექსპერტების სავალდებულო ჩართულობას, არ ადგენს ექსპერტებისა და პარლამენტის წევრების, ასევე საპარლამენტო ოპოზიციის კვოტას;
  • იურიდიულ საკითხთა კომიტეტის სამუშაო ჯგუფის მიერ შესრულებულმა სამუშაომ ცხადყო, რომ ის არ ემსახურებოდა კანდიდატების შინაარსობრივ შეფასებას და შემოიფარგლებოდა მხოლოდ ტექნიკური ფუნქციის შესრულებით.

მოსამართლეთა შერჩევის წესი:

  • უზენაესი სასამართლოს თავმჯდომარის კანდიდატურის შერჩევის წესი ხარვეზიანია, ვინაიდან პირველ ეტაპზე ხმათა 2/3-ის მიუღწევლობის შემთხვევაში, გადაწყვეტილება მიიღება საბჭოს სრული შემადგენლობის უმრავლესობით. შესაბამისად, მეორე კენჭისყრისას არამოსამართლე წევრებს არ აქვთ არავითარი გავლენა შერჩევის პროცესზე და ფაქტობრივად გამოირიცხება გადაწყვეტილების მიღება კონსენსუსის საფუძველზე;
  • უზენაესი სასამართლოს თავმჯდომარეს მინიჭებული აქვს ცალკეული ფართო უფლებამოსილებები, ასევე იკვეთება ფუნქციების დუბლირება იუსტიციის უმაღლეს საბჭოსთან;
  • კანონმდებლობაში ბუნდოვანია უზენაესი სასამართლოს თავმჯდომარის მოადგილეთა ფუნქციები. გაუგებარია ამ პოზიციის არსებობის საჭიროება, რაც უზენაეს სასამართლოში იერარქიის წარმოქმნას უწყობს ხელს. ასევე, მნიშვნელოვან ხარვეზს წარმოადგენს უზენაესი სასამართლოს პლენუმის შემადგენლობაში სააპელაციო სასამართლოების თავმჯდომარეების ყოფნა, რაც არ შეესაბამება უზენაესი სასამართლოს როლსა და ადგილს სასამართლო სისტემაში;
  • იკვეთება კომპეტენციების დუბლირება პლენუმსა და იუსტიციის უმაღლეს საბჭოს შორის.

ტექნიკური პრობლემები:

  • პლენუმის გადაწყვეტილებები პროაქტიულად არ ქვეყნდება უზენაესი სასამართლოს ვებგვერდზე, რაც გამჭვირვალობის კუთხით მნიშვნელოვან გამოწვევას წარმოადგენს;
  • დამკვიდრებული პრაქტიკით, უზენაესი სასამართლოს პლენუმის დადგენილებით, მოსამართლეს დროებით ეკისრება სხვა პალატის შემადგენლობაში უფლებამოსილების განხორციელება. შედეგად, ამ მოსამართლეებს შეუძლიათ განიხილონ სამივე პალატის საქმეები.
  • იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს წესის შესაბამისად, საქმე ეწერება სხდომის თავმჯდომარეს/მომხსენებელ მოსამართლეს. წესი დამატებით არ ითვალისწინებს კოლეგიის სხვა 2 წევრის შერჩევის პროცედურას, რაც აჩენს კოლეგიური შემადგენლობის თვითნებურად დაკომპლექტების რისკს.