რომელია შენი ნამდვილი სახე, ის ადამიანი, ვინც ახლა ხარ, თუ ის, ვინც შეგიძლია გახდე? რა თქმა უნდა, ეს კითხვა საკმაოდ რთულად საპასუხოა და არ ჰგავს ისეთ კითხვას, რომლის წინაშეც მაისის მიწურულს მარსელის რომელიმე ქუჩაში სეირნობისას აღმოჩნდები. თუმცა, სწორედ ამ დილემის წინაშე დაგვაყენა ბენქსიმ, რომელმაც ერთხელ აღნიშნა, რომ "საკუთარ თავად ყოფნა გადაჭარბებულად არის დაფასებული". მან ფელიქს ფრეჟიეს წყნარი ქუჩის ერთ-ერთ მონაკვეთში ხალხს ახალი ნამუშევარი შესთავაზა — ეს უცნობი არტისტის უახლესი ნამუშევარია, რომელიც ათწლეულებია ქუჩაში ხატავს და პროვოკაციულ-ფილოსოფიურ ოინბაზად გვევლინება.

უკვე 30 წელზე მეტია, ბენქსი უამრავ დასამახსოვრებელ ნამუშევარს გვთავაზობს — დაწყებული გოგონადან, რომელიც უიმედოდ იწვდის ხელს გულის ფორმის ბუშტისკენ, დამთავრებული ნიღბიანი ამბოხებული ბიჭით, რომელიც ყვავილების თაიგულს ისვრის. ბენქსის ნამუშევრებში იკვეთება როგორც ძველი ოსტატების მსგავსი სტილი — მიქელანჯელოდან მონემდე, ვერმეერიდან ვან გოგამდე — ისე იდეების ისტორია, რომელიც მის ყველა ნამუშევარს თან სდევს კლასიკური სტოიციზმიდან პოსტმოდერნულ დეკონსტრუქციონიზმამდე.

29 მაისს, ხუთთვიანი სიჩუმის შემდეგ, ბენქსიმ ინსტაგრამზე პირველად გამოაქვეყნა ახალი ნამუშევრის ფოტო, რომლის ზუსტი ადგილმდებარეობის დამალვითაც ინტერნეტის ყურადღება მიიპყრო. მალევე, ეს ნამუშევარი სამხრეთ საფრანგეთის მთავარ საპორტო ქალაქში, მარსელში, აღმოაჩინეს, რომელიც ერთი შეხედვით ზედმეტად მარტივიც კი ჩანდა: შუქურის სილუეტი, ცარიელ, კრემისფერ კედელზეა დახატული და ტროტუარზე გადაჭიმული ჩრდილი, რომლითაც ნახატი რეალურ სამყაროს უკავშირდება. შავ შუქურაზე კი წარწერაა: "მინდა ვიყო ის, რაც ჩემში დაინახეთ".

ნებისმიერს, ვისაც სურს იპოვოს ის წყარო, რომელზე დაყრდნობითაც ბენქსიმ თავისი ახალი ნამუშევარი შექმნა, შეუძლია გადაშალოს ფილოსოფიის ნებისმიერი ისტორიული ნამუშევარი და შემდეგ უძველესი მეტაფორა თავდაყირა დააყენოს. პლატონის იგავში, გამოქვაბულში მიჯაჭვული პატიმრები კედელზე არსებულ ჩრდილებს რეალობად აღიქვამდნენ და არ იცოდნენ მათი ჭეშმარიტი ფორმების შესახებ. თუმცა ბენქსი გვატყუებს წყობის ცვლილებით, არსსა და ჩრდილს შორის ურთიერთობის საპირისპიროდ შეცვლით. ბენქსის შემთხვევაში, უფერული ბოლარდი არა საკუთარი თავის შემცირებულ იმიტაციას ქმნის, არამედ გაცილებით დიდებულ რამეს – შუქურას, რომელიც სინათლისა და ხელმძღვანელობის სიმბოლოა. ეს სილუეტია და არა რეალობა.

ბენქსის ინვერსია გვაიძულებს დავსვათ კითხვა, სად იმყოფება სინამდვილეში რეალობა: იმაში, რაც არის, თუ იმაში, რაც შეიძლება იყოს? მისი ფრაზა – "მინდა ვიყო ის, რაც ჩემში დაინახეთ" – მიმზიდველად მოქნილია. ჩნდება კითხვები: ეს ბოლარდია, რომელიც ოცნებობს იყოს უფრო მეტი, ვიდრე არის? თუ ჩრდილი, რომელსაც სინათლედ გადაქცევა სურს? თუ ჩვენ ყველანი – ბენქსის ჩათვლით – ვცდილობთ ვიცხოვროთ იმ უკეთესი ვერსიების შესაბამისად, რომლებიც სხვა ადამიანების წარმოსახვაში ყალიბდება? პასუხი, რა თქმა უნდა, ყველა ჩამოთვლილ კითხვაზე დადებითია, ისევე როგორც მომდევნო კითხვაზე — არის თუ არა ეს ახალი ნამუშევარი ნათურა, რომელსაც შეუძლია სინათლე მოფინოს ბენქსის ნამუშევრების მნიშვნელობის შემდგომ დონეებს?

ქვემოთ განვიხილავთ ბენქსის რამდენიმე ნახატს — როგორ აძლიერებენ ან არღვევენ ისინი ბევრ უმნიშვნელოვანეს სოციალურ და ინტელექტუალურ ფილოსოფიურ პრინციპს, რომლებიც განსაზღვრავს ვინ ვართ და ვინ შეიძლება ვიყოთ.

გოგონა ბუშტით, 2002

ბენქსის ახალი შემოქმედება მარსელში არ არის პირველი, რომლის შთამბეჭდავი წარწერაც იდეების ისტორიას უკავშირდება. მისი ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი ნამუშევარია გოგონა ბუშტით, რომელიც გვიჩვენებს ბავშვს, რომელსაც უიმედოდ აქვს ხელი გაწვდილი გულის ფორმის ბუშტისკენ. პირველად იგი 2002 წელს, ლონდონის სხვადასხვა ადგილებში გამოჩნდა, მათ შორის სამხრეთ სანაპიროზე ნუგეშისმომცემ წარწერასთან ერთად: "იმედი ყოველთვის არსებობს". ეს რწმენა, რომელიც იდეალისკენ დაუსრულებელ სწრაფვას აძლიერებს და რომელიც ნაშრომში მიუღწეველია (ბუშტი ვეღარ დაბრუნდება), ეხმაურება მე-19 საუკუნის გერმანელი ფოლოსოფოსის, არტურ შოპენჰაუერის იდეებს დაუოკებელი და ირაციონალური "ნების", როგორც კაცობრიობის მამოძრავებელი ფუნდამენტური ძალის შესახებ. როდესაც წლების შემდეგ, 2018 წელს გოგონა ბუშტით-ის აუქციონზე გასატანი ვერსიის ჩარჩოში ბენქსიმ დამალა დისტანციურად მართვადი ე.წ. შრედერი და ნამუშევარი აუქციონიის აუდიტორიის თვალწინ გაანადგურა, მან შეძლო შოპენჰაუერის რწმენის განმტკიცება სურვილის ამაოების შესახებ. სადაც სურვილია, იქ ბრძოლაცაა.

ყვავილების მსროლელი (ან სიყვარული ჰაერშია), 2003

ბენქსის ნამუშევარი, რომელშიც ნიღბიანი კაცი მომენტშია გაყინული იმ წამს, სანამ ის არა აგურს ან ბომბს, არამედ ყვავილების თაიგულს ისვრის, ერთი შეხედვით, შესაძლოა, პაციფისტის მშვიდობიანი დაუმორჩილებლობისადმი ერთგულების მაგალითად ჩანდეს. ნამუშევარი, როგორც ჩანს, მაჰათმა განდის სატიაგრას – არაძალადობრივი ფილოსოფიის მცნებებს იმეორებს, რომელიც ინდოელმა ეთიკოსმა 1919 წელს შეიმუშავა. ბენქსის სრულიად მოხრილი ფიგურა, რომელიც შეუსაბამოდ არის შეიარაღებული სილამაზით, განდის დაჟინებული მოთხოვნილების განსახიერებაა, გამოიყენოს არა ფიზიკური, არამედ მორალური ძალა. არა? ან იქნებ ბენქსიმ შეარყია პაციფისტური ძალის ფილოსოფიური სიმტკიცე თავისი გმირის განრისხებულ მეამბოხედ წარმოჩენით? ბენქსიმ იდეალები იარაღად აქცია. აქ სილამაზე არ არის განიარაღების გზა, არამედ ის დამანგრეველად ფეთქებადია.

ერთი ერი CCTV-ის ქვეშ, 2007

ბენქსის მარსელში შესრულებული ნამუშევარი იყენებს ნაცად ტექნიკას, უზრუნველყოს ნამუშევრის იმ ურბანულ სივრცეში გამოჩენა, რომელშიც მას შევხვდებით – რასაც მისი ფილოსოფიური პოტენციალი არასრულიდან აქტუალურამდე აჰყავს. ეს ის ტაქტიკაა, რომელიც ბენქსიმ ლონდონში, ოქსფორდ სტრიტთან ახლოს, 2007 წელს გამოქვეყნებულ ნამუშევარში გამოიყენა. ნამუშევარში ასახულია ბიჭი მაღალ კიბეზე, რომელიც დიდი ასო-ბგერებით აკრავს განცხადებას, რომ ჩვენ ვართ "ერთი ერი ვიდეოთვალთვალის ქვეშ". ნაშრომში ასევე ვხვდებით პოლიციის ოფიცერს და მის მორჩილ ძაღლს, რომლებიც ვანდალიზმის შემთხვევას აკვირდებიან, ხოლო მათ ზემოთ, კედელზე, ვხედავთ კამერას, რომელიც, სავარაუდოდ, ყველაფერს იწერს. ნაშრომში ასახული მეთვალყურეობისა და დაკვირვების უსასრულო ფენები — როდესაც ვუყურებთ სახელმწიფოს, რომელიც უყურებს ოფიცერს და ვხედავთ ოფიცერს, რომელიც უყურებს ბიჭს — უცნაური სიზუსტით ასახავს ყოვლისმომცველი ციხის მანქანის ფილოსოფიურ კონტურებს, რომელშიც ფრანგი პოსტსტრუქტურული ფილოსოფოსის, მიშელ ფუკოს მიხედვით, საზოგადოების ყველა წევრი გამოუსწორებლადაა ჩაფლული. ფუკოს ნაშრომში დისციპლინა და დასჯა: ციხის დაბადება, იგი აცოცხლებს მე-18 საუკუნის ბოლოს ბრიტანელი უტილიტარისტი ფილოსოფოსის, ჯერემი ბენტჰემის მიერ შემოთავაზებულ ციხის გეგმას პანოპტიკონს (რაც ნიშნავს "ყოვლისმხედველს") და იყენებს მას, როგორც მუქარის შემცველ მეტაფორას, როგორ ვერავინ გაექცევა პანოპტიკური სახელმწიფოს თვალს.

მობილური ტელეფონის მოყვარულები, 2014

ბენქსის 2014 წლის ნამუშევარი თანამედროვე ურთიერთობების მდგომარეობას ააშკარავებს. ვხედავთ წყვილს, რომელთა სიყვარულით სავსე ჩახუტებას მათი სმარტფონების თბილი ნათებისადმი ღრმა სიყვარული უშლის ხელს. ფრანგი ეგზისტენციალისტი ფილოსოფოსი სიმონ დე ბოვუარი, რომელიც 1986 წელს გარდაიცვალა, მობილურების დამკვიდრების დროს ვერ მოესწრო, თუმცა მისი ღრმად გავლენიანი 1947 წლის წიგნი გაურკვევლობის ეთიკა, iPhone-ის გამოსვლამდე ზუსტად 60 წლით ადრე გამოიცა. ბოვუარი ნაშრომში იკვლევს იმ განადგურებას, რომელიც განშორებას და გათიშვას შეუძლიათ გამოიწვიონ, რაც გავლენას ახდენს ჩვენი ნამდვილი მე-ს რეალიზებისას. დე ბოვუარი ამტკიცებდა, რომ თავისუფლებისთვის საჭიროა ერთმანეთისადმი ყურადღება. მას სწამდა ადამიანური შეხვედრების ავთენტურობის, რომლის გარეშეც ადამიანთა ცხოვრება უბრალო წარმოდგენაა, განათებული ერთჯერადი მოწყობილობებით და არა რაიმე ღრმა ან მნიშვნელოვანით.