ბრიტანეთის კოლუმბიის უნივერსიტეტის, პარიზის, ბრიუსელისა და ვენის მკვლევრებმა დაადგინეს, რომ დინოზავრების გამანადგურებელი მეტეორიტი, ე.წ. ჩიქსულუბის ობიექტი, დიდი ალბათობით, იშვიათი, CO ტიპის ნახშირბადოვანი ქონდრიტი იყო. ეს დასკვნა მათ ცარცულ-პალეოგენური შეჯახების შედეგად დარჩენილ მასალაში შენახული ნიკელის იზოტოპების ანალიზით გააკეთეს. მიგნებები ჟურნალ Science Advances-ში გამოქვეყნდა.

იშვიათი მეტეორიტი დინოზავრების გადაშენების უკან

"ორნანსის კლასის ნახშირბადოვანი ქონდრიტები ნამდვილად არ ჰგავს იმ ტიპურ მეტეორიტებს, რომლებსაც მუზეუმების კოლექციებში ნახავთ", — ამბობს დოქტორი ფილიპ კლაისი, რომელიც კვლევაზე UBC-ში მოწვეულ პროფესორად მუშაობდა.

"CO ტიპის მეტეორიტი შეიცავს გაცილებით ნაკლებ აქროლად ელემენტს — როგორიცაა ნახშირბადი, თუთია, წყალი და, განსაკუთრებით, გოგირდი — ვიდრე დედამიწაზე აქამდე აღმოჩენილი მეტეორიტების სხვა კლასები. ეს არ ცვლის ჩვენს თეორიას იმის შესახებ, რამ გამოიწვია გადაშენება, თუმცა ამცირებს იმის ალბათობას, რომ კატასტროფის მთავარი მიზეზი შემჯახებელი სხეულის შემადგენლობაში არსებული გოგირდი იყო. მთავარი ფაქტორი ატმოსფეროში გაფრქვეული მტვერი და ნამსხვრევები უნდა ყოფილიყო".

შემადგენლობაში ეს სხვაობა მეცნიერებს დაეხმარება უკეთ გაიგონ, როგორ გამოიწვია შეჯახებამ ასეთი მასშტაბური განადგურება. რადგან CO ქონდრიტები შედარებით მცირე რაოდენობით გოგირდს შეიცავს, ახალი მტკიცებულებები მიუთითებს, რომ თავად მეტეორიტიდან გამოყოფილი გოგირდი, შესაძლოა, კატასტროფის მთავარი გამომწვევი მიზეზი არ ყოფილიყო. ამის ნაცვლად, მთავარი როლი შესაძლოა ატმოსფეროში ატყორცნილმა უზარმაზარი რაოდენობის წვრილმა ნამსხვრევმა შეასრულა.

ნიკელის იზოტოპები მეტეორიტის იდენტობას ავლენს

დედამიწის ფიზიკის ინსტიტუტისა და პარიზის უნივერსიტეტის მეცნიერებმა წლების განმავლობაში შეგროვებულ შერჩევებზე ნიკელის იზოტოპის უზუსტესი გაზომვები ჩაატარეს. მასალა შეჯახების შემდეგ მთელ მსოფლიოში დალექილი თიხის თხელი ფენიდან იყო აღებული.

"ეს საკმაოდ რთული სამუშაოა", — ამატებს დოქტორი კლაისი, ბრიუსელის თავისუფალი უნივერსიტეტის პროფესორი, რომელიც ამჟამად UBC-ის დედამიწის, ოკეანისა და ატმოსფერული მეცნიერებების დეპარტამენტის იზოტოპური და გეოქიმიური კვლევების წყნარი ოკეანის ცენტრშია მიწვეული — "პლანეტის ცარცულ-პალეოგენური თიხის ფენაში შემჯახებელი სხეულის მხოლოდ უმცირესი ნაწილია შემორჩენილი, რადგან შეჯახებისას მთლიანი მეტეორიტი აორთქლდა".

გლობალური თიხის ფენა თავდაპირველი ობიექტის მხოლოდ მცირე კვალს შეიცავს, რაც ართულებს ზუსტად იმის დადგენას, რა დაეჯახა დედამიწას. მიუხედავად ამისა, ნიკელის იზოტოპის მახასიათებლებმა მკვლევრებს საშუალება მისცა, რომ ობიექტი ნახშირბადოვანი მეტეორიტების იშვიათ კლასამდე დაევიწროებინათ.

საიდან მოვიდა დინოზავრების გამანადგურებელი მეტეორიტი?

მეტეორიტის თავდაპირველი წყარო გაურკვეველი რჩება. ის, შესაძლოა, მზის სისტემის გარე, კლდოვანი ნამსხვრევებით სავსე შორეული რეგიონიდან, ან იუპიტერთან ახლოს მდებარე ასტეროიდების სარტყლის გარე ნაწილიდან იყოს მოსული.

ნახშირბადოვანი ქონდრიტები დედამიწაზე მოპოვებული მეტეორიტების შერჩევების მხოლოდ დაახლოებით ხუთ პროცენტს შეადგენს. CO ქონდრიტები, რომლებსაც ასევე ორნანსის კლასის ნახშირბადოვან ქონდრიტებს უწოდებენ, ამ ჯგუფის მხოლოდ ძალიან მცირე ნაწილს წარმოადგენს. ისინი მზის სისტემის ფორმირების დროინდელ, ერთ-ერთ ყველაზე პრიმიტიულ და ნაკლებად სახეცვლილ მასალად ითვლება.

"ასეთი იშვიათი, შორეული ობიექტის შეჯახება ნამდვილად ხაზს უსვამს, რაოდენ უიღბლოები აღმოჩნდნენ დინოზავრები", — ამბობს დოქტორი კლაისი.

ჩიქსულუბის შეჯახება

ცარცულ-პალეოგენური პერიოდის მეტეორიტის დიამეტრი, სავარაუდოდ, 10-დან 15 კილომეტრამდე იყო. ის დედამიწას დაახლოებით 64 000 კმ/სთ სიჩქარით (ბგერის სიჩქარეზე დაახლოებით 50-ჯერ სწრაფად) შეეჯახა და უზარმაზარი ჩიქსულუბის კრატერი შექმნა. შეჯახების ადგილი ახლა მექსიკის იუკატანის ნახევარკუნძულის ქვეშ არის მოქცეული.

თუ სტატიაში განხილული თემა და ზოგადად: მეცნიერებისა და ტექნოლოგიების სფერო შენთვის საინტერესოა, გამოიწერე ჩვენი YouTube არხი და უყურე თემატურ ვიდეოებს.