მონტანის სახელმწიფო უნივერსიტეტის კლდოვანი მთების მუზეუმში (Museum of the Rockies) დაცულმა იშვიათმა ნამარხმა მეცნიერებს ტირანოზავრის ნადირობის მეთოდების შესახებ ახალი ინფორმაციის მიღების შესაძლებლობა მისცა. კვლევის მთავარი ობიექტია დინოზავრის თავის ქალა, რომელშიც ტირანოზავრის გატეხილი კბილი დღემდეა ჩარჩენილი. აღმოჩენას სწავლობენ მონტანის სახელმწიფო უნივერსიტეტისა და კანადის ალბერტის უნივერსიტეტის მკვლევრები.

66 მილიონი წლის წინანდელი ეკოსისტემა

დაახლოებით 66 მილიონი წლის წინ, დინოზავრების ეპოქის დასასრულს, დღევანდელი მონტანის ტერიტორიაზე ტირანოზავრი ერთ-ერთი მთავარი მტაცებელი იყო. იმავე გარემოში ცხოვრობდნენ რქებიანი ტრიცერატოპსი და იხვისნისკარტა მცენარიჭამია ედმონტოზავრი.

2005 წელს მონტანის აღმოსავლეთ ნაწილში, ჰელ-კრიკის (Hell Creek Formation) ფორმაციაში, მეცნიერებმა თითქმის სრულად შემონახული ედმონტოზავრის თავის ქალა აღმოაჩინეს. ნამარხი დღეს მუზეუმის პალეონტოლოგიურ კოლექციაში ინახება.

მისი ყველაზე გამორჩეული მახასიათებელია ის, რომ დინოზავრის სახის ძვალში ტირანოზავრის მთლიანი კბილია ჩარჩენილი. მსგავსი აღმოჩენები უკიდურესად იშვიათია.

რა დაადგინეს მეცნიერებმა?

ნამარხი მუზეუმის ექსპოზიციაშია გამოფენილი და სწორედ მის საფუძველზე ჩატარდა ახალი კვლევა. მეცნიერების თქმით, ძვლებზე ნაკბენის კვალის აღმოჩენა ჩვეულებრივი მოვლენაა, მაგრამ თავად კბილის ძვალში შემორჩენა ძალიან იშვიათია.

ასეთი ნამარხი განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია, რადგან ერთდროულად გვიჩვენებს, ვინ იყო მსხვერპლი და ვინ — თავდამსხმელი. ამის წყალობით მკვლევრებმა შეძლეს აღედგინათ მილიონობით წლის წინ მომხდარი შეტაკების სავარაუდო სურათი.

როგორ დაადგინეს თავდამსხმელი?

მკვლევრებმა ჩარჩენილი კბილი შეადარეს ჰელ-კრიკის ფორმაციაში აღმოჩენილი ყველა ცნობილი მტაცებელი დინოზავრის კბილებს. შედარებამ აჩვენა, რომ ის ტირანოზავრს ეკუთვნოდა.

დამატებითი ინფორმაციის მისაღებად გამოიყენეს კომპიუტერული ტომოგრაფია (CT), რომელმაც აჩვენა, როგორ მოხვდა კბილი თავის ქალაში და რატომ დარჩა იქ.

მოკლა თუ არა ტირანოზავრმა ედმონტოზავრი?

მეცნიერებმა შენიშნეს, რომ კბილის გარშემო ძვალს შეხორცების კვალი არ ეტყობა. ეს ნიშნავს, რომ ორი ვარიანტი არსებობს: ედმონტოზავრი უკვე მკვდარი იყო, როდესაც ტირანოზავრმა მას უკბინა, ან სწორედ ეს თავდასხმა გახდა მისი სიკვდილის მიზეზი.

რას ამბობს კბილის მდებარეობა?

კბილი ედმონტოზავრის ცხვირის ძვალშია ჩარჩენილი. მკვლევრების შეფასებით, ეს იმაზე მიუთითებს, რომ მტაცებელი და მსხვერპლი, სავარაუდოდ, პირისპირ შეხვდნენ ერთმანეთს.

ასევე, იმისთვის, რომ კბილი ძვალში გატეხილიყო და იქ დარჩენილიყო, ტირანოზავრს ძალიან ძლიერად უნდა ეკბინა. ეს მიანიშნებს, რომ თავდასხმა დიდი ძალით განხორციელდა.

რატომ არის ეს აღმოჩენა მნიშვნელოვანი?

ტირანოზავრის კვებისა და ნადირობის ქცევაზე მეცნიერები ათწლეულებია მსჯელობენ. მიუხედავად იმისა, რომ ეს დინოზავრი ერთ-ერთ უდიდეს მტაცებლად ითვლება, მისი ქცევის პირდაპირი მტკიცებულებები იშვიათია.

ეს ნამარხი განსაკუთრებულია, რადგან მილიონობით წლის განმავლობაში შემორჩენილი კბილი მეცნიერებს საშუალებას აძლევს, უკეთ გაიგონ, როგორ ესხმოდა ტირანოზავრი თავს მსხვერპლს და როგორ იმორჩილებდა მას. კვლევა კიდევ ერთ მნიშვნელოვან მტკიცებულებას ამატებს დინოზავრების ქცევის შესახებ არსებულ ცოდნას.