საერთაშორისო ორგანიზაცია AlgorithmWatch, რომელიც ალგორითმებისა და ხელოვნური ინტელექტის სისტემების ადამიანის უფლებებზე, დემოკრატიასა და საზოგადოებაზე გავლენას იკვლევს, საქართველოში საპროტესტო აქციების მონიტორინგისთვის რუსული სათვალთვალო სისტემების გამოყენების შესახებ საგამოძიებო მასალას აქვეყნებს. გამოძიება დეტალურად აღწერს, თუ როგორ მიაღწია ხელისუფლებამ უახლესი სათვალთვალო მექანიზმებით, სახის ამომცნობი პროგრამითა და ხელოვნური ინტელექტის მქონე კამერების ფართო ქსელით იმას, რაც მხოლოდ ფიზიკურმა ძალამ შიშისა და ფინანსური ზეწოლის გზით ვერ შეძლო.

გამოძიების მიხედვით, სისტემა მომიტინგეებს არა რეალურ დროში, არამედ კვირების ან თვეების შემდეგ აჯარიმებს, რაც მოქალაქეებისთვის მძიმე ფსიქოლოგიურ და ფინანსურ ტვირთად იქცევა. 2025 წლის მარტისთვის, საქართველოს ახალგაზრდა იურისტთა ასოციაციის (საია) მონაცემებით, დემონსტრანტებს ჯამში სულ მცირე 2 მილიონი ლარის ოდენობის ჯარიმა დაეკისრათ.

გამოძიებაში ხაზგასმულია, რომ 2024 წლის 26 ოქტომბრის, სავარაუდოდ, გაყალბებული არჩევნებისა და ირაკლი კობახიძის მიერ ევროინტეგრაციის პროცესის 2028 წლამდე შეჩერების შემდეგ, ხელისუფლებამ პროტესტის ჩასახშობად რეპრესიული კანონები აამუშავა. თუ 2023 წელს შეკრებას ნებართვა არ სჭირდებოდა, მოგვიანებით სახის დაფარვა, ტროტუარზე სახელმწიფო რეგისტრაციის გარეშე შეკრება, მთავრობის არალეგიტიმურად მოხსენიება ან მისი ონლაინ კრიტიკა სისხლის სამართლის დანაშაულად იქცა. საერთაშორისო გამჭვირვალობამ დაასკვნა, რომ ამ ცვლილებებმა ფაქტობრივად გააუქმა კონსტიტუციით გარანტირებული შეკრების თავისუფლება.

რუსული Polyface-ის ტექნიკური სპეციფიკა და FSB-ის კავშირები

გამოცემა წერს, რომ ადვოკატ ნიკა სიმონიშვილის განცხადებით, სასამართლო პროცესზე პროკურორს წამოსცდა სპეციალური პროგრამის შესახებ, რომელსაც იყენებდნენ. საუბარია სახის ამომცნობ სისტემა Polyface-ზე, რომელსაც შინაგან საქმეთა სამინისტრო 2013 წლიდან მოსკოვში დაფუძნებული კომპანია Papillon AO-სგან ყიდულობს. ეს კომპანია სანქცირებულია აშშ-ის, შვეიცარიის, უკრაინისა და იაპონიის მიერ, მისი პროდუქცია კი რუსეთის სამართალდამცავ უწყებებსა და მის მოკავშირე ქვეყნებში (ბელარუსი, ყაზახეთი და ა.შ.) გამოიყენება. რუსული კანონმდებლობით, ეს კომპანია ვალდებულია მოთხოვნის შემთხვევაში ითანამშრომლოს რუსეთის უსაფრთხოების ფედერალურ სამსახურთან (FSB).

სისტემის უახლესი ვერსია (Polyface 3.7.0) შსს-მ 2025 წლის ივნისში მიიღო. ტენდერებისა და პროგრამის დოკუმენტაციის მიხედვით, გამოძიებამ მისი მუშაობის რამდენიმე ასპექტი გამოავლინა:

სამინისტრომ მოითხოვა ლიცენზიები ოპერატორების შეუზღუდავი რაოდენობისთვის (2025 წლამდე ლიმიტი 30 ოპერატორი იყო), რაც მასშტაბური აქციების მონიტორინგის მზარდ მოთხოვნაზე მიუთითებს.
პროგრამა იყენებს რუსული კომპანია 3DiVi-ს (რუსეთის სახელმწიფო ფონდის მიერ მხარდაჭერილი) ალგორითმს. მას შეუძლია მაღალი გარჩევადობის (HD) გამოსახულების გადაღება ცუდ განათებაშიც და სახის იდენტიფიცირება მაშინაც კი, როცა ადამიანს ნიღაბი უკეთია ან სახე ნაწილობრივ აქვს დაფარული.
სისტემა იყენებს სამოქალაქო რეესტრის "ერთიან საინფორმაციო ბანკს". გარდა ამისა, 2024 წლიდან დაემატა სოციალური ქსელებიდან წინასწარ ჩატვირთული ფოტოებით ძებნის ფუნქცია.

AlgorithmWatch ასკვნის, რომ სახის ამოცნობის სისტემები ევროპის ბევრ ქალაქშიც არსებობს, თუმცა მთავარი სხვაობა პოლიტიკურ ნებაშია:

"მსგავსი ტექნოლოგიური არქიტექტურა ევროპის მრავალ ქალაქსა და მსოფლიოს სხვა ქვეყნებიც არსებობს, თუმცა განსხვავება, ჯერჯერობით, პოლიტიკურ ნებაშია — საქართველოში ამ სისტემას პროტესტის ჩასახშობად იყენებენ", — წერს ორგანიზაცია.