ათი წელი გოგოებისთვის მნიშვნელოვანი ასაკია, რადგან ისინი სწორედ ამ დროს შედიან გარდატეხის პერიოდში. აღმოსავლეთ ევროპისა და ცენტრალური აზიის რეგიონში გოგოების ნაწილი ამ ასაკში სათანადოდ ვითარდება, იძენს მნიშვნელოვან უნარებს და იფართოებს თვალსაწიერს, რაშიც მათ ოჯახში და თემში არსებული ხელშემწყობი გარემო ეხმარება. ეს კი საშუალებას აძლევს გოგოებს თავად გააკეთონ არჩევანი და განსაზღვრონ საკუთარი მომავალი. თუმცა ამავდროულად, იმავე რეგიონში, მრავალ სხვა გოგოს, სხვადასხვა სოციალური და კულტურული ნორმის, დისკრიმინაციული კანონებისა და მავნე პრაქტიკის გავლენით, განვითარებისა და წინსვლის საშუალება არ ეძლევა.

“ჩვენს რეგიონში, ათი წლის გოგო ცხოვრებისეულ გზაჯვარედინზე დგას,“ ამბობს გაეროს მოსახლეობის ფონდის (UNFPA) რეგიონული დირექტორი ალანა არმიტაჟი, „ის, თუ რომელ გზას აირჩევს იგი, მნიშვნელოვანია არა მხოლოდ მისი, არამედ ჩვენი ცხოვრებისთვისაც. რადგან ჩვენ ყველანი ვიმარჯვებთ მაშინ, როცა გოგოს - ასობით გოგოს, გოგოების მთელ თაობას - შეუძლია თავიანთი პოტენციალის სრულად გამოვლენა: ამით ადამიანური კაპიტალი ძლიერდება, ეკონომიკა იზრდება და ქვეყნის სიმდიდრე მატულობს“.

„ადრეული ქორწინება, მოზარდობის ასაკში ორსულობა და გენდერული უთანასწორობის სხვა ღრმად ფესვგადგმული გამოვლინებები საფრთხეს უქმნის გოგოების ჯანმრთელობას და უფლებებს და რისკის ქვეშ აყენებს მსოფლიოს განვითარების ამბიციურ დღის წესრიგს“, ნათქვამია გაეროს მოსახლეობის ფონდის მიერ 20 ოქტომბერს გავრცელებულ 2016 წლის ანგარიშში მსოფლიოს მოსახლეობის მდგომარეობის შესახებ.

აღმოსავლეთ ევროპასა და ცენტრალური აზიაში გოგოები კარგ ზოგად განათლებას იღებენ და შემდგომში, უმაღლესი განათლების კუთხით, უპირატესობასაც კი ფლობენ ბიჭებთან და ახალგაზრდა კაცებთან შედარებით, მაგრამ რამდენიმე ფაქტორის ერთობლიობა ხელს უშლის ბევრ მათგანს სრულად გამოავლინოს საკუთარი პოტენციალი და ხელი შეუწყოს თავისი თემისა და ქვეყნის ეკონომიკურ და სოციალურ წინსვლას.

მიუხედავად იმისა, რომ ადრეული ან ბავშვთა ქორწინება არაკანონიერია, ის მაინც ჩვეულებრივი მოვლენაა რეგიონში, რის გამოც გოგოებს ხშირად უწევთ სკოლის მიტოვება.

დასავლეთ ევროპასთან შედარებით, აღმოსავლეთ ევროპისა და ცენტრალური აზიის რეგიონში მოზარდი გოგოების ორსულობის ალბათობა სამჯერ უფრო მეტია, რაც უარყოფით გავლენას ახდენს დედისა და ახალშობილის ჯანმრთელობასა და მათ მომავალზე. ახალგაზრდა დედებს უჭირთ სამუშაოსა და შვილების აღზრდის შეთავსება, რადგან დეკრეტული შვებულება და ბავშვზე ზრუნვის შესაძლებლობები არადამაკმაყოფილებელია და ტრადიციული გენდერული როლები აიძულებს ქალებს უარი თქვან პროფესიულ კარიერაზე.

ანგარიშში ნათქვამია, რომ განვითარების ახალი დღის წესრიგი, რომელსაც 2015 წელს მსოფლიო ლიდერებმა დაუჭირეს მხარი, წარმოადგენს სოციალური და ეკონომიკური წინსვლის გეგმას, რომლითაც ქვეყნებმა 15 წლის განმავლობაში უნდა იხელმძღვანელონ. თანასწორი განვითარება, რაც ჩამორჩენის საფრთხეს ყველას ააცილებს, მისი მთავარი ქვაკუთხედია. იმ ბარიერების აღმოფხვრა, რომელიც 10 წლის გოგოებს წინსვლასა და განვითარებაში უშლით ხელს, ამ დღის წესრიგის წარმატების შანსს გაზრდის.

ამ მხრივ, ბოლო ათწლეულის განმავლობაში საკმაოდ დაგროვდა ეფექტური პოლიტიკის გატარების გამოცდილება, რაც მთავრობებმა შეიძლება გაითვალისწინონ და განახორციელონ; მათ შორისაა აკრძალვის გამკაცრება ისეთ საზიანო პრაქტიკაზე, როგორიცაა ბავშვთა/ადრეული ქორწინება, ცხოვრებისეული უნარ-ჩვევების ტრენინგებისა და მოზარდებისთვის ასაკზე მორგებული განათლების მიწოდება რეპროდუქციული ჯანმრთელობისა და უფლებების შესახებ, ტრადიციული გენდერული როლებისა და სტერეოტიპების აღმოფხვრა, გენდერულად მგრძნობიარე შრომის პოლიტიკის ამოქმედება და სხვა.

დღეს მსოფლიოს წინაშე მდგარი გამოწვევაა გააორმაგოს ძალისხმევა, რათა რაც შეიძლება მეტ გოგოს, განსაკუთრებით კი ყველაზე ღარიბებსა და დაუცველებს, მისწვდეს განვითარების ტალღა.

ძირითადი ფაქტები და ციფრები აღმოსავლეთ ევროპისა და ცენტრალური აზიის რეგიონიდან:

• ამ რეგიონში, 10 წლის გოგოების უმეტესობა სკოლაში დადის, (თუმცა არ შეიძლება ეს მონაცემი ყველა ჯგუფზე განზოგადდეს. მაგალითად, ზოგიერთ ქვეყანაში ბოშა ახალგაზრდების 30 პროცენტზე მეტი დაწყებითი განათლების გარეშე რჩება.)
• ბავშვთა ქორწინება ხშირია რეგიონის გარკვეულ ნაწილებში, მათ შორის, სამხრეთ-აღმოსავლეთ ევროპაში, სამხრეთ კავკასიასა და ცენტრალურ აზიაში, მაგრამ პრაქტიკის უკანონობის გამო, ამ საკითხის ირგვლივ მხოლოდ რამდენიმე სანდო მონაცემი არსებობს.
• მიუხედავად იმისა, რომ რეგიონში მოზარდთა ორსულობის მაჩვენებელი მცირდება, თინეიჯერთა ორსულობა მაინც სამჯერ უფრო ხშირია, ვიდრე დასავლეთ ევროპაში (ცალკეულ ქვეყნებში კი - ექვსჯერ უფრო ხშირია).
• ზოგიერთ ქვეყანაში, გენდერული ნიშნით სქესის შერჩევის გამო, ბევრად უფრო ნაკლები გოგო იბადება, ვიდრე ბიჭი. რეგიონი მსოფლიოში ერთ-ერთი გამორჩეულია დაბადებისას სქესთა შორის თანაფარდობის დისბალანსის კუთხით.
• რეგიონის ყველა ქვეყანაში მამაკაცებზე ბევრად უფრო ნაკლები ქალი არის ჩართული შრომით საქმიანობაში.
• მოზარდი გოგოები განსაკუთრებით დაუცველნი არიან ჰუმანიტარული კრიზისის დროს, თუმცა მათი საჭიროებები და დაუცველობა ხშირად შეუმჩნეველი რჩება.

რამდენიმე ფაქტი საქართველოდან:

• გენდერული ნიშნით სქესის შერჩევის საზიანო პრაქტიკა საქართველოში ჯერ კიდევ ფართოდ გავრცელებულ პრობლემას წარმოადგენს. ერთი შვილის ყოლის შემთხვევაში საქართველოს მოქალაქეების 46% ბიჭს ამჯობინებს, 45 პროცენტისთვის სქესს მნიშვნელობა არა აქვს, ხოლო გოგოს ყოლას მხოლოდ 9% არჩევდა. დაბადებისას სქესთა შორის თანაფარდობის საშუალო მაჩვენებელი 2008-2012 წლებში 111.8 აღწევდა (ბიოლოგიური ნორმა: 105-106);
• არსებული მონაცემები აჩვენებს, რომ საქართველოში მცხოვრები ქალების 14 პროცენტი 18 წლის შესრულებამდე დაქორწინდა. თუმცა, მონაცემები ვერ იქნება სრული, რადგან ნაადრევი ქორწინება ხშირად არ არის ოფიციალურად დარეგისტრირებული. ადრეულ ქორწინებაში მყოფი ბიჭების რაოდენობა, გოგოებთან შედარებით, გაცილებით ნაკლებია.

10 წლის გოგოების განვითარებაში ინვესტირებას მაღალი დემოგრაფიული დივიდენდი მოაქვს და ეროვნულ ეკონომიკას აძლიერებს.