მსახიობ ჯერემი სთრონგს ცოტა სერიოზული ადამიანის რეპუტაცია აქვს, თუმცა გასულ კვირას, როცა მწერალ კარლ უვე კნაუსგორს დაუკავშირდა, აღტაცების დამალვა გაუჭირდა. "დედამიწაზე თითქმის არავინ არის, ვისთან ერთად ამის გაკეთება ჩემთვის ასეთი დიდი პატივი და გულწრფელი სიხარულის მომგვრელი იქნებოდა", — აღფრთოვანებით თქვა სთრონგმა — "ხედავ, როგორ ვიღიმი, და მე არასდროს ვიღიმი".

საუბრის მიზეზი კნაუსგორის ახალი რომანი The School of Night იყო, მისი ორი ათწლეულის განმავლობაში მიმდინარე გამორჩეულად ნაყოფიერი პერიოდის უახლესი წიგნი. ეს გზა დაიწყო ნორვეგიელი ავტორის ავტობიოგრაფიული, ექვსტომიანი სერიით My Struggle, რომელმაც ის იშვიათ კატეგორიაში შეიყვანა: ლიტერატურული სენსაცია და კულტურული ელვა, მკაცრი და უკომპრომისოდ გულწრფელი ავტოფიქციის ერთგვარი სიმბოლო.

დახვეწილი, მაგრამ შესამჩნევი გზებით, 57 წლის ავტორის ცნობადობის გამოცდილებამ გავლენა მოახდინა ახალ რომანზეც. წიგნი მიჰყვება ახალგაზრდა, გამომწვევი და მიზანტროპი ფოტოგრაფის, კრისტიანის, ისტორიას, რომელიც საკუთარი ამბიციისა და ამპარტავნების გამო ნელ-ნელა კარგავს მორალურ საზღვრებს.

"ეს გარღვევა იყო, მე ვუყვარდი, მკითხულობდნენ და მხედავდნენ", — უთხრა კნაუსგორმა სთრონგს თავისი ადრეული წარმატების შესახებ — "მაგრამ მერე მივხვდი, რომ ამ გზაზე თუ დადგები, შენს საჭიროებებს ბოლო არ აქვს".

ინტერვიუში ორმა ხელოვანმა არა მხოლოდ წარმატების ფასზე, არამედ ბევრ სხვა თემაზეც ილაპარაკა: ეგოზე, ემპათიაზე, საზღვრების რღვევაზე, ძალადობასა და ხელოვნებისთვის თავის მიძღვნის ფაუსტისეულ გარიგებაზე.

გამარჯობა, კარლ უვე.

გამარჯობა.

ძალიან მიხარია შენი ნახვა. ორივე ფანჯარასთან ვართ, რაც კარგია, და ამან გამახსენა, რომ ალბათ თავს შენს სუპერფანად გამოვავლენ. მგონი, ერთხელ პრუსტის კითხვარზე უპასუხე, რომ ხელახლა დაბადების შემთხვევაში ფანჯარა იქნებოდი.

ჰო, სწორია. რატომ ვთქვი, აღარ მახსოვს.

შესანიშნავი პასუხი მეგონა.

[იცინის] ჰო.

ახლა ცოტა სხვანაირი ხმა მაქვს, და უნდა მოითმინო. ბევრი კითხვა მაქვს. და უნდა გითხრა, მგონი ეს იცი, დედამიწაზე თითქმის არავინ არის, ვისთან ერთადაც ამის გაკეთება ჩემთვის ასეთი დიდი პატივი და სიხარული იქნებოდა. ხედავ, როგორ ვიღიმი? მე კი არასდროს ვიღიმი. ალბათ არ გახსოვს, მაგრამ პირველად 2015 წელს, ლუიზიანას ლიტერატურის ფესტივალზე შევხვდით. შენ ტექსტს კითხულობდი და როგორღაც მოვახერხე შენთან მოსვლა. ჩემი ქორწილის წინა დღე იყო.

მართლა?

და მახსოვს, ეწეოდი, მგონი ჩესტერფილდს და ბალახზე დაგივარდა. და ეს იყო მომენტი: "რა უნდა ვუთხრა ამ კაცს?" თითქმის არც გვილაპარაკია. მერე, რამდენიმე წლის შემდეგ, ბორნჰოლმში მიმავალ ბორნამდე მივდიოდით, ისტადი იყო?

ისტადი, ჰო.

და გავიარეთ გლემინგებრო. გავიფიქრე: "აქ ჭამდა ნაყინს". მოკლედ, გრძელი გზა გამოვიარეთ. და მერე, რა თქმა უნდა, ნომაში საუბარი გვქონდა, იქ ნამდვილად გავიცანით ერთმანეთი.

ეგ მახსოვს. მგონი ძალიან კარგი საუბარი გამოვიდა.

მეც ასე ვფიქრობ. და მერე წავიკითხე ეს წიგნი, გამორჩეულია. ერთ-ერთი ყველაზე ძლიერი წიგნია, რაც ცხოვრებაში წამიკითხავს. კომეტასავით გეჯახება. რამდენიმე ღამე შუაღამისას გამეღვიძა შიშისგან, ეს მოგწერე კიდეც. ვფიქრობდი, რა მეთქვა შენთვის. ჩემი ერთ-ერთი საყვარელი ამერიკელი ავტორია, ჯეიმს სალტერი, რომლის შესახებ Washington Post-მა თქვა, რომ შეუძლია ერთი წინადადებით გული გაგიტეხოს, ვფიქრობ, შენც გაქვს ეს ძალა, და მეტიც: ერთი წინადადებით არსებობის კარიბჭე გააღოს. ამ შემთხვევაში, ჯოჯოხეთის კარიბჭე. [კრისტოფერ] მარლოუს დოქტორ ფაუსტუსში ერთ-ერთი უდიდესი სცენოგრაფიაა: "ჯოჯოხეთი აღმოჩენილია". ამიტომ მინდა გკითხო The School of Night-ის დასაწყისზე. საიდან დაიწყო ეს წიგნი შენთვის?

ეს ერთ-ერთი ის კითხვაა, რომელზეც ზუსტი პასუხი შეუძლებელია. ძალიან ბევრი რამ არის. ბევრი დასაწყისი აქვს. მაგალითად, მარლოუს შესახებ ვიცოდი, ლიტერატურას ვსწავლობდი, ვიცოდი, რომ დოქტორ ფაუსტუსი ადრეულ ასაკში დაწერა, მაგრამ არასდროს წამიკითხავს. მერე წავიკითხე ბორხესის ესსე შექსპირზე, მგონი 90-იანებში…

ყველაფერი და არაფერი.

ჰო. და გადახვევით იწყებს მარლოუს შესახებ წერას. ჩემთვის შოკისმომგვრელი იყო ის, რაც მასზე ითქვა, ცნობილია: რომ ის ღვთისმგმობელი იყო, ამბობდა, რომ იესოსა და იოანეს ჰომოსექსუალური ურთიერთობა ჰქონდათ, და ეს 1500-იან წლებში. მერე ახსენებს School of Night-ს, სადაც ალქიმიკოსები, ასტრონომები იკრიბებოდნენ. და მისი მკვლელობა დეპტფორდში, ძალადობრივი, საეჭვო. დანა თვალში ჩაარტყეს და ძალიან საეჭვო ვითარებაში გარდაიცვალა. ეს კი მრავალი წლის განმავლობაში თავში მიტრიალებდა.

შემდეგ ლონდონში გადავედი და დეპტფორდი ვნახე. მივხვდი, რომ ეს რეალური ადგილია. ჩვენ შეგვიძლია გვქონდეს ეს გრძნობა: კითხულობ რაღაცაზე, ეს ერთგვარად ლიტერატურას ეკუთვნის, ისტორიას ეკუთვნის, და უცებ ხედავ კონკრეტულ განზომილებას, სადაც ყველაფერი დანარჩენი იგივეა და ერთადერთი, რაც გაშორებს, 400 წელია. ეს იყო პირველი რამ, რამაც რომანის დაწერამდე მიმიყვანა.

მერე, რადგან სხვა რომანებიც მქონდა სერიაში, მინდოდა ეს 1986 წელს განვითარებულიყო — The Wolves of Eternity მაშინ ხდება. იქ მთავარი გმირი ძალიან კომუნიკაბელური, საყვარელი და სასიამოვნო ადამიანია. და მინდოდა, რომ ეს მისი ბოროტი ტყუპისცალივით ყოფილიყო, თითქმის. ვიცოდი, რომ უნდა ყოფილიყო ლონდონი, 1985–86 წლები, ფოტოგრაფი. წერისას მივხვდი, რომ მას ემპათია არ ჰქონდა. ეს ყველაფერს ცვლიდა. უბრალოდ მივყევი ამ პერსონაჟს. ბერძნები ამბობენ: "ბედი ხასიათია, ან ხასიათი ბედისწერაა". ვიცოდი მხოლოდ ეს: მარლოუ, ლონდონი, ფოტოგრაფია და ადამიანი, რომელსაც არ აინტერესებს სხვები.

იმდენ რამეზე მინდა პასუხის გაცემა. ძირეული თვალსაზრისით, ვფიქრობ, რომ ეს წიგნი ჩემთვის იმ ფასზეა, რასაც იხდი იმის მისაღებად, რაც გინდა — ფასზე, რომელსაც იხდი შენი ქმედებებისთვის. ნიუ-მექსიკოში არის ქალაქი, რომელსაც ერთხელ მანქანით ჩავუარე და რომელსაც "ჭეშმარიტება თუ შედეგები" ჰქვია, საგზაო ნიშნის სურათს გამოგიგზავნი. ის ერთ-ერთ შოუს ეფუძნება, მაგრამ ქალაქს ასე დაარქვეს. მარლოუ ნამდვილად არ ვიცი, მაგრამ ფაუსტის ლეგენდის შესახებ ვიცოდი. და ერთ-ერთი რამ, რაც ამ წიგნის კითხვისას გამახსენდა (რადგან ჰოლივუდის ადამიანი ვარ) არის ის, რაც დენზელ ვაშინგტონმა უილ სმიტს უთხრა ოსკარის დაჯილდოების ღამეს, მას შემდეგ, რაც მან სცენაზე კრის როკს ხელი გაარტყა, "ფრთხილად იყავი შენთვის ყველაზე მნიშვნელოვან მომენტში, სწორედ მაშინ მოვა შენთან ეშმაკი". სინამდვილეში, ამის თქმისას სხეულში ჟრუანტელი მივლის. და ეს წიგნი ამ იდეას იკვლევს. წიგნის ერთ-ერთი ძარღვი, რომელიც ჩემთვის ძალიან ახლობელია, (და ეს მაშფოთებს, რამდენად ნაცნობია) არის კრისტიანის ამბიციისა და ეგოიზმის, შეიძლება ითქვას, ზომა, რასაც ის ხელოვნების გულისთვის გააკეთებდა. ეს ჩემთვის ძალიან საინტერესოა, რადგან რომანში ის თანდათან კვეთს ამ ხაზებს ხელოვნების გულისთვის. მაგრამ ჩემთვის, სწორედ ამ ხაზის გადაკვეთაში ხდება მისი ხელოვნება უფრო მიმზიდველი და მნიშვნელოვანიც კი. ამ საკითხს არ უნდა ჩავუღრმავდეთ, მაგრამ ნორვეგიულ რადიოში წავიკითხე, რომ "ჩემი ბრძოლის" დაწერის შემდეგ, შენ თქვი, რომ ფაუსტისეული გარიგების შეგრძნება გქონდა იმ თვალსაზრისით, თუ რა უნდა მიგეღო ამ წიგნისთვის, რა წაგართვა მან და რა დაგიჯდა. შესაძლოა, ყველას გვქონია ცხოვრებაში ისეთი მოვლენა ან რაღაც, რაც გვაძლევს იმის შეგრძნებას, რასაც ამერიკელი პოეტი გოლვეი კინელი "ჩვენი სულის სიღრმეში არსებულ საიდუმლო ლაქას" უწოდებდა. ეს გრძნობა, რომ ეს ლაქა გაირკვევა, რომ ყველაფერს ფარდა აეხდება. არის ერთი პასაჟი, რომლის წაკითხვაც უბრალოდ მინდა. შემიძლია წავიკითხო ეს მოკლე მონაკვეთი?

[სთრონგი ციტატას კითხულობს ტექსტიდან]

კრისტიანი ამბობს: "მაგრამ შინაგანად კუპრით ვიყავი დაფარული. ჩემი სული უწმინდური იყო. ვიცი ეს გრძნობა, თქვა ჰანმა, როდესაც ეს მას ავუხსენი. ვფიქრობ, ადამიანების უმეტესობას აქვს ეს განცდა. თითოეულ ჩვენგანს გვყავს საკუთარი თავი და ასევე არსებობს სოციალური გარემოს მოთხოვნები და მოლოდინები, რომელთა შესრულება შეუძლებელია. ყოველ ჯერზე, როდესაც ვერ ასრულებ იმას, რასაც შენგან ელიან, ყოველ ჯერზე, როდესაც ვერ აკმაყოფილებ მოთხოვნებს, სირცხვილი და დანაშაულის გრძნობა ილექება იმაში, რასაც შენ სულს უწოდებ, ან, როგორც დედაჩემს ურჩევნია უწოდოს, გულში, სხვაგვარად ცნობილი, როგორც "მე". დაბინძურებული გული ყველაზე ადამიანური რამაა". ალბათ ეს კითხვა არ არის. უბრალოდ ბევრ აზრს გადმოგცემ. მაგრამ დაბინძურებული სულის ამ გრძნობით, ამის გამო გამოწვეული შფოთვით და შიშით, ეს რომანი აბსოლუტურად წარმოუდგენლად არის გაჟღენთილი — ისე, რომ ძალიან პირადული და, დიახ, ძალიან ცოცხალია.

ეს იმიტომ ხდება, რომ რომანი ამაზეა. და ვფიქრობ, როგორ ვუპასუხო ამას, რადგან აქ ამდენი ფენაა. არსებობს ერთი ზოგადი ფენა ხელოვნებასთან დაკავშირებით, რა შეუძლია და რა უნდა გააკეთოს ხელოვნებამ და რა არის საჭირო ამის გასაკეთებლად — რაც დაკავშირებულია დარღვევასთან, დაპირისპირებასთან, საზღვრების გადაკვეთასთან და იმის კეთებასთან, რაც არ უნდა გააკეთო. მაგრამ ეს ასევე პირად დონეზეა. და მე დიდი ენერგია დავხარჯე ამ წიგნის წერისას და ეს დაახლოებით ის გრძნობაა, რაც მქონდა, როდესაც ჩემი ბრძოლა დავწერე.

ხუთი წლის განმავლობაში ვცდილობდი რომანის წერას და ვერ მივაღწიე იმას, რაც მინდოდა. საკმაოდ ცუდი იყო. შემდეგ კი გავხსენი ეს გზა, რომელიც არის საკუთარ თავზე და ყველა ჩემს ნაცნობზე წერა. ვიცოდი, რომ არ უნდა მექნა და წერასთან ერთად ესეც მტანჯავდა. ისიც იცით, როგორ ცდილობდა ჩემი ოჯახი, რომ ჩემთვის ეჩივლა. ბევრი რამ ხდებოდა. და ეს იყო წერტილი, სადაც წარმატებას მივაღწიე. დიდი შეუსაბამობა დამხვდა, თან მუდმივი დანაშაულის გრძნობა, რასაც ვაკეთებდი ამის გამო და თან ჯილდოები. მაგრამ მე ასევე თავს დამნაშავედ არაფრის გამოც ვგრძნობ. და მუდმივად მაქვს დანაშაულის განცდა მაქვს. პოლიციას თუ ვხედავ, თითქმის მეშინია, რომ ისინი მე მომდევენ. ჩემი ცხოვრება დანაშაულის გრძნობითა და სირცხვილით არის სავსე. და ამ წიგნში ვფიქრობდი: "რა მოხდება, თუ უბრალოდ მოვიშორებ ამ ყველაფერს და შევალ ხელოვნების სფეროში, სადაც არ არის დანაშაულის გრძნობა, არ არის სინანული, და უბრალოდ დაუნდობლობაა?" ასე რომ, ამ ყველა ტკივილს იშორებ. შემდეგ, რა თქმა უნდა, არის ამპარტავნება. მაგრამ ხელოვნებასთან დაკავშირებით საქმე იმაშია, რომ "რამდენად შორს შეგიძლია წასვლა და რატომ უნდა გააკეთო ეს?" ეს ადამიანი 19 წლისაა და მახსოვს, როდესაც 19 წლის ვიყავი, წარმოუდგენლად ამბიციური ვიყავი, მაგრამ რისთვის? არა ხელოვნების გულისთვის. სინამდვილეში, ეს იყო რაღაცის გარღვევის და სიყვარულის გულისთვის. რომ უყვარდე.

ჰო, მეც ასე.

ვფიქრობ, ეს ძალიან ბევრი ადამიანის მამოძრავებელი ძალაა, ვინც ასეთ საქმეს ეჭიდება. მაგრამ მერე ეს ყველაფერი ჩემს პირველ რომანთან ერთად დადგა. ეს იყო გარღვევა, შემიყვარეს, წამიკითხეს და დამინახეს. მაგრამ შემდეგ მივხვდი, რომ თუ ამ გზას აირჩევ, უსაზღვროა სია, რამდენი რამ გჭირდება. ამიტომ ყველაფერი ძალიან ნელა, წერის პროცესზე გადავიტანე. აი, სად არის საქმე. და ვიცი, რომ თითქოს ამას უბრალოდ ვამბობ, მაგრამ ეს სიმართლეა.

არა, ასე არ მგონია.

მე ისევ მჭირდება ეს ყველაფერი, მაგრამ ეს აღარ არის მიზეზი, რატომაც ამას ვაკეთებ.

კარლ, მეც ვეთანხმები ამას. ვფიქრობდი იმაზე, რაც ახლახან თქვი დეპტფორდზე, წარსულზე და იმ პასაჟზე, რომელიც 92-ე ქუჩა Y-ზე წაიკითხე, სადაც კაცობრიობა საუკუნეების განმავლობაში თოვლივით ცვივა. ბერლინში ვმუშაობ და გუშინ თოვლის ქარბუქში ფიურერბუნკერამდე გავისეირნე, რომელიც ძალიან ახლოსაა იმ ადგილთან, სადაც მე ვცხოვრობ. ბუნკერის ხედი ახლა ავტოსადგომია, ძალიან ბანალური, არაფრით გამორჩეული ადგილი. მაგრამ თოვლის მოსვლის შემდეგ, გიჟური გამოცდილება იყო შენი წიგნის ამ პასაჟზე ფიქრი — ყველა ჩვენგანის თოვლით დაფარვა. ყოველ შემთხვევაში, ეს ჩემს ადგილს ამ ლამაზ პასაჟთან აკავშირებდა. კარგი, მინდოდა მეკითხა, საიდან მოდის კრისტიანის ეს ლტოლვა, რადგან ვცდილობდი ეს საკუთარ თავშიც გამეგო (და შესაძლოა, უკვე მიპასუხე), რაც არსებითად სიყვარულის მოთხოვნილებაა და ერთგვარი სურვილი, რომ დაგინახონ და შესაძლოა, აღფრთოვანდნენ. რაც შეეხება კრისტიანს, ვფიქრობ, მისი დის უგულებელყოფა და ის, რაც ჩვენ გავიგეთ, რასაც მისი მამა განიცდის მის მიმართ, ეს არის ღრმა ჭრილობები, რომელთაგან თავის დაღწევას და არა განკურნებას, არამედ უბრალოდ თავის დაღწევას და შეიძლება თავის უკეთ გრძნობას ცდილობდეს მთელი ცხოვრება. ახლა გადავუხვევ. რამდენიმე სულელური კითხვა მაქვს შენთვის. სულელურიც კი არ არის, მაგრამ რამდენიმე კითხვა წინასწარ დავწერე. კრისტიანი ამბობს, რომ მისი თვალი მისი ინსტრუმენტია. მაინტერესებს, შენი რომელია?

კარგი კითხვაა. ვფიქრობ, წერისას სრული კონცენტრაციის უნარი მჭირდება — სრულიად ვიყო აწმყოში და იმაში, რასაც ვაკეთებ და ყველაფერი დანარჩენი უბრალოდ გაქრეს. ვფიქრობ, სინამდვილეში ეს არის საჭირო. ასე რომ, საქმე დანახვაში ან აზროვნებაშიც კი არ არის. ეს ყველაფერი აწმყოში მოდის. როცა არ ვწერ, ბევრს არ ვფიქრობ. ამიტომ, ვფიქრობ, ეს არის ის, რაც ვისწავლე. რაც შეეხება იმ კომბინაციას, თოვლისა და ჰიტლერის ბუნკერის შესახებ, ვფიქრობ, ეს ძალიან აქტუალურია. ეს აზრი ძალიან რეალისტურია. თუ ნაბიჯს უკან გადადგამ უკან და ადამიანებს ისე დაინახავ, თითქოს უბრალოდ დროსა და სივრცეში ცვივიან, ცხოვრებას ყველანაირ ღირებულებას აშორებ და მას გარედან ხედავ. მაგრამ როდესაც ერთ ადამიანში შედიხარ, ის მთლიანად იცვლება. და ეს ასევე დაკავშირებულია იმ კარიბჭესთან, რომლებზეც ადრე ისაუბრე, იყო აწმყოში, იარსებო შენს ცხოვრებაში. ის, რაც ჰიტლერმა და ნარცისისტმა გააკეთეს, შეუძლებელი იქნებოდა ამ ნაბიჯის უკან გადადგმისა და ადამიანების ფიფქებად დანახვის გარეშე. დიდ სურათში ამას დიდი მნიშვნელობა არ აქვს. თუმცა, ვფიქრობ, ეს ძალიან საინტერესო პერსპექტივაა. არ ვიცი, გითხარი თუ არა ეს, მაგრამ ფილმში [შეგირდი] ახალგაზრდა დონალდ ტრამპის პორტრეტი, ძალიან ჰგავს იმას, როგორ წარმოვიდგინე კრისტიან ჰეიდელენდი. დაუნდობლობა. ნული თანაგრძნობა. ეს არის ყველაფერი, რაც უეცრად ხდება შესაძლებელი. თუ თანაგრძნობას მოხსნი, გარკვეულ თავისუფლებას იღებ. შეგიძლია მოიტყუო და არაფერს აღარ აქვს მნიშვნელობა. და ვფიქრობ, რომ ეს იყო სივრცე, რომლის შესწავლაც მინდოდა — ზუსტად ეს სივრცე.

ასევე წარმომიდგენია, რომ როგორც მწერალს, კრისტიანი ერთგვარ დაუსჯელობას გაძლევდა, თითქოს გაძლევდა უფლებას, საკუთარ თავში არსებული ულმობლობა ისესხო და გაამძაფრო. მე ამ ფილმში როი კოენს ვთამაშობ და ეს ზუსტად იგივეა. პერსონაჟი რაღაცას გაძლევს, გათავისუფლებს. წიგნში არის მონაკვეთი იმ აზრზე, რომელიც მასში ნელნელა იზრდება და ყველაფერს დევნის, რაც ის არ არის. ჩემთვის ეს ზუსტად ის მდგომარეობაა, რაც მჭირდება რაღაცის შექმნისას, ხელშეუხებელი მარტოობა და კონცენტრაცია. ასევე არის მონაკვეთი, სადაც თავისუფლება ჩვევის საპირისპიროდ არის აღწერილი. ასე რომ, კითხვა მაქვს: თუ თავისუფლება ჩვევის საპირისპიროა, ხოლო ჩვევა არის ის, რაც რამის შექმნისთვის გვჭირდება, მაშინ სად ვართ ჩვენ? ეს იმას ნიშნავს, რომ თუ რეალითი შოუ გვექნებოდა, Keeping Up with the Knausgårds, შენ ოთახში იქნებოდი, მერე ცოტა მებაღეობას მიხედავდი? როგორი იქნებოდა ეს შოუ?

საზღვრების გადასაკვეთად უსაფრთხო სივრცე გჭირდება. ეს წარმოუდგენლად მნიშვნელოვანია. სწორედ ამას ვპოულობ რუტინაში და ჩვევებში, ყოველდღე ერთსა და იმავეს გაკეთებაში. როცა ვწერ, ყოველდღე ერთსა და იმავე მუსიკას ვუსმენ, უბრალოდ იმისთვის, რომ ისეთი სივრცე შევიქმნა, საიდანაც შემიძლია სხვა, ჩემთვის უცნობ ან საშიშ ადგილებში გადავინაცვლო.

რაზეც ვსაუბრობთ, არის საკუთარ თავში ჩასვლა, რაღაცის პოვნა და მისი გაფართოება. ამ წიგნში ყველაზე რთული თავად წერა არ იყო, რთული ის იყო, რომ ის მე დავწერე. ეს ყველაფერი ჩემგან შორს საერთოდ არ ყოფილა, ყველა ეს ნეგატიური ადამიანური ემოცია და ყოფნის ფორმა. ვფიქრობ, მკითხველისთვისაც ამიტომ არის შესაძლებელი ამ წიგნის წაკითხვა, იმიტომ, რომ მასთან დაკავშირება შეუძლია. თავისუფლება აქ მთლიანად პოზიტიური რამ არ არის, ყოველ შემთხვევაში, ამ წიგნში.

ახლახან ვიკინგებზე წავიკითხე წიგნი. ბევრს ვკითხულობ მათზე. საოცარია, რამდენად ნაცნობია ლანდშაფტი, სახელები, ადგილები და ამავე დროს, რამდენად უკიდურესად ძალადობრივია ყველაფერი. ძალადობა ყველგანაა და ეს სულ რაღაც ათასი წლის წინ იყო. ეს ჩვენშია. შეგვიძლია, უბრალოდ იქამდე არ მივდივართ. მაგრამ თუ ეს სივრცე გაიხსნა, იქ ბევრი შევა. ეს ძალიან საინტერესოა და ცოტა საშიშიც.

მე არ მინდოდა ბოროტებაზე ზოგადად წერა. ამ წიგნში მინდოდა ბოროტების მარცვლის, ყველაზე მცირე ნაწილაკის აღება და მასზე წერა. ბოროტების კვლევა ერთ ადამიანში. და ამავე დროს, მისთვის გარკვეული წარმატებისა და ჯილდოს მინიჭებაც. და ეს ამბავი აქ არ მთავრდება. ვფიქრობ, ისევე როგორც მე, ხელოვნების სამყაროში კრისტიან ჰადელანდიც არ არის გამონაკლისი.

რაც თქვი ჩვევაზე, ამან გუსტავ ფლობერის ცნობილი ფრაზა გამახსენა: "იყავი წესრიგიანი და დისციპლინირებული ცხოვრებაში, რათა ძალადობრივი და ორიგინალური იყო საქმეში". როცა ასეთ უსაფრთხო კონტეინერს ვქმნით, შეგვიძლია ბნელ ადგილებში ჩავიდეთ. და მაინც, ამას რომ ვამბობ, სხეულში ძალიან არასტაბილურად ვგრძნობ თავს, ზოგჯერ ტრავმირებულადაც კი, ამ ადგილებში ყოფნის გამო. და მაინც მგონია, რომ იქ უნდა ჩავიდეთ. ვფიქრობდი მუნკზე და იმ საოცარ მოკლე დოკუმენტურ ფილმზე, რომელიც შენ და ჩვენმა მეგობარმა, იოკიმ ტრიერმა გადაიღეთ. და მაინტერესებდა, არის თუ არა მსგავსი ძალა მის შემოქმედებაში. იყო თუ არა ის შენთან, როდესაც ამ წიგნს წერდი?

პირდაპირი გაგებით არა, მაგრამ გარკვეულწილად კი. ყველაზე მეტად რაც მასში დავაფასე, როცა იოკიმთან ერთად ფილმზე ვმუშაობდი, იყო მისი დაუფიქრებლობა საკუთარი ხელოვნების მიმართ. მას სრულყოფილება საერთოდ არ აინტერესებს, მხოლოდ გამოხატვა სურს. ის ფაქტი, რომ მას დოსტოევსკი უყვარდა, ბევრს ამბობს. დოსტოევსკიც ასეთივე მწერალია, არ აინტერესებს ლამაზი დეტალებით სრული სურათი, პირდაპირ გულისკენ მიდის. მაგრამ ისე, 70-იანი წლების პიტერ უოტკინსის ფილმი ვნახე მუნკზე. გინახავს?

არა.

აუცილებლად ნახე. შედევრია. ძალიან უცნაური. არაპროფესიონალ მსახიობებს იყენებს და ამიტომ ნამდვილ ადამიანებს ჰგვანან. სხვადასხვა სტილების ნაზავია, მაგრამ ხელოვნების არსს ზუსტად ეჭიდება.

იოკიმმა მითხრა, რომ მისი ბოლო ნახატი კიბე იყო, შესაძლოა, კაცი კიბეზე. ამას ვფიქრობდი ამ წიგნის კითხვისას, განსაკუთრებით კრისტიანის ბოლო ფოტოსერიაზე, ტყე ისეთად, როგორიც არის. ჰამლეტში გერტრუდა ამბობს: "მეტი შინაარსი, ნაკლები ხელოვნება". და მგონია, სულ უფრო მეტად გვაძლევ შინაარსს, გვაჩვენებ ცხოვრებას ისეთად, როგორიც არის. მოუთმენლად ველი, რომ მკითხველმა ეს წიგნი აღმოაჩინოს. ვგრძნობ, როგორ მიდუღს სისხლი, როცა ამაზე ვფიქრობ.

ზუსტად რაზე მუშაობ ახლა ბერლინში? ეს ძალიან მძიმე სამუშაო უნდა იყოს.

70-იან წლებში აირა ლევინმა დაწერა წიგნი The Boys from Brazil — სიმონ ვიზენტალსა და იოზეფ მენგელეზე. პიტერ მორგანმა, რომელმაც The Crown დაწერა, ეს გააფართოვა და ნაწილობრივ 1940-იანებშიც გადაიტანა. ინტერვიუს კონტექსტში ამაზე ლაპარაკიც კი უხერხულია.

მესმის.

ვცდილობ, ჩემი ძალიან არასრულყოფილი გზით, თუნდაც უმცირესი ნაწილი გავიგო იმ მასშტაბის გამოცდილების, რაც ეს იყო. ეს ალეგორიაა იმ პირობებზე, რომლებმაც ნაციზმის აღმავლობა შესაძლებელი გახადა, და იმაზე, როგორ არის ეს პირობები დღეს ისევ ჩვენს სამყაროში. როცა ისტორიიდან არაფერს ვსწავლობთ, განწირულნი ვართ, რომ იგივე გავიმეოროთ. ამიტომ მჯერა იმისა, რასაც ვაკეთებთ. თან როგორც მსახიობი, ერთგვარი ტურისტი ხარ, გამოცდილების ტურისტი. და ამავე დროს, მიუხედავად იმისა, რომ ისტორიის ეს ნაწილი სილამაზისა და აზრის სრული უარყოფაა, მისგან წარმოშობილი ზოგი ტექსტი, ელი ვიზელი, პრიმო ლევი, ვიქტორ კლემპერერის დღიურები, რომელსაც ახლა ვკითხულობ, ადამიანის არსებობის არაჩვეულებრივი მტკიცებულებებია. აი, რაზე ვმუშაობ აქ.

შემიძლია ამ განცდასთან თავის გაიგივება. ის კითხვა, რაც მე მაწუხებდა, იყო: "მაქვს თუ არა ამის გაკეთების უფლება? რატომ ვაკეთებ ამას? რატომ ვიყენებ ამას რაიმე ფორმით?" და ეს ის ვალდებულებაა, რასაც იღებ, როცა ასეთ საქმეს იწყებ. ამიტომაც მიყვარდა Shoah, იმიტომ, რომ ის მხოლოდ აწმყოშია. სხვა ხედვა ვერ მოიცავს ამას. და ვფიქრობ, როცა ნამდვილად გავიგე, ეს მაშინ მოხდა, როცა Shoah ვნახე და უბრალოდ ვიტირე.

მეც.

და რამის მოთხრობა მომხდართან დისტანციის შექმნაცაა. ეს არის განსხვავება ყოფნასა და მის შესახებ წერას შორის.

მინდა ცოტათი შეგეწინააღმდეგო, და მერე გაგიშვებ. ერთხელ შონ პენმა მითხრა, რომ მსახიობს სრულად "იქ" წასვლა არ სჭირდება, რადგან მწერალი უკვე იყო "იქ" ჩვენთვის. ამის ნაწილობრივ მჯერა. რეჟისორმა პოლ გრინგრასმა Captain Phillips-ზე თქვა, რომ მსახიობები წყლის მაძიებლები არიან, უდაბნოში მიდიხარ მოხრილი ჯოხით და წყალს ეძებ. უნდა იპოვო წყაროს სათავე. შეიძლება თხრობა დისტანციას ქმნის, მაგრამ, როცა შენს ტექსტებს ვკითხულობ, მგონია, რომ ის არსამდე აღწევს. ეს მაჯერებს, რომ შენც შეეხე საკუთარ თავში არსს, რომ ეს ჩვენამდე მოგეტანა. მსახიობებმაც, თუ რამედ ღირს მათი საქმე, იგივე უნდა გააკეთონ. და მაინც, ბოდიში, რომ ამ ადგილებში წასვლა მოგიწია ამ წიგნის დასაწერად.

განსაკუთრებით წიგნის ბოლო ნაწილი, ეს ალბათ ყველაზე რთული რამ იყო, რაც კი ოდესმე დამიწერია.

ეს შედევრია. ნამდვილად. არასდროს ასე ხმამაღლა არ ამომიიოხრებია, როგორც ამ წიგნის კითხვისას. მგონია, ამ ამბის მორალი ის არის, რომ ორივემ რაღაც მსუბუქი კომედია უნდა გავაკეთოთ..

ჰო… არ ვიცი, რა ვთქვა.

მამაჩემი იხუმრებდა ასე, დაძაბულობის გასაფანტად. მაგრამ ძალიან მიყვარს შენთან საუბარი. მადლობელი ვარ, რომ ამის გაკეთება შევძელით.

დიდი მადლობა. თავს გაუფრთხილდი და წარმატებები.

ნახვამდის.