საერთაშორისო გამჭვირვალობა — საქართველოს კვლევის თანახმად, რომელიც საპარლამენტო კონტროლის შეფასებას ეხება, კრიზისულ ვითარებაში საკანონმდებლო ორგანო, ფაქტობრივად, უარს ამბობს თავისი ძირითადი ფუნქციის განხორციელებაზე.

კვლევაში შეფასებულია 2019 წლის 1 იანვრიდან 2020 წლის 1 ოქტომბრამდე პერიოდში განხორციელებული საპარლამენტო კონტროლი და მისი შედეგები.

როგორც ორგანიზაცია აღნიშნავს, პარლამენტის ახალი რეგლამენტი პროგრესული ნაბიჯი იყო საპარლამენტო კონტროლის გაძლიერების მიმართულებით. მიუხედავად ამისა, საპარლამენტო კონტროლი სუსტია და კვლავ მნიშვნელოვან გამოწვევად რჩება პარლამენტისა და მთავრობის წევრთა ანგარიშვალდებულება საპარლამენტო კონტროლის პროცესში, ასევე, პრობლემად რჩება ოპოზიციის უფლებრივი მდგომარეობის გაუმჯობესებისათვის მყარი საკანონმდებლო გარანტიების არ არსებობა.

კვლევის საფუძველზე რამდენიმე ძირითადი გამოწვევა გამოიკვეთა. ვკითხულობთ, რომ პანდემიისა და მისგან გამოწვეული კრიზისის დროს პარლამენტმა, ფაქტობრივად, უარი თქვა თავისი ფუნქციის შესრულებაზე და ადამიანის ძირითადი უფლებების შეზღუდვის უფლებამოსილება სრულად მიანდო მთავრობას. ამასთან, პარლამენტი აღმასრულებელი ხელისუფლების მონიტორინგს ეფექტურად არ ამონიტორინგებდა.

გარდა ამისა კვლევაში აღნიშნულია, რომ:

• საგანგებო მდგომარეობის დროს პარლამენტის კომიტეტებს არ ჩაუტარებიათ სხდომა, რომელიც შეეხებოდა საგანგებო მდგომარეობის პერიოდში მთავრობის საქმიანობის კონტროლს;
• საგანგებო მდგომარეობის დროს კომიტეტებს არ გამოუყენებიათ მათთვის მინიჭებული უფლებამოსილება, საქმიანობის მიმართულებიდან გამომდინარე, შეემოწმებინათ საგანგებო მდგომარეობის დროს გამოცემული ნორმატიული აქტების საქართველოს კანონმდებლობასთან შესაბამისობა და მათი შესრულების მდგომარეობა;
• კოვიდპანდემიის დროს განრიგით გათვალისწინებული 11 მინისტრის საათის ნაცვლად, მხოლოდ 4 მინისტრის საათი ჩატარდა;
• საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან დევნილთა, შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის მინისტრი, ეკატერინე ტიკარაძე, ოპოზიციური ფრაქციების მიწვევისას არ მივიდა კომიტეტის სხდომაზე.

არასამთავრობო ორგანიზაციაში აღნიშნავენ იმასაც, რომ რეგლამენტში არ არსებობს საკანონმდებლო გარანტიები, რომელიც გააძლიერებდა ოპოზიციის როლს პარლამენტის საქმიანობის და მათ შორის საპარლამენტო კონტროლის პროცესში.

"პარლამენტის ყველა კომიტეტის თავმჯდომარე მმართველი პარტიის წარმომადგენელია.
პარლამენტის მიერ ანგარიშვალდებული ორგანოების ხელმძღვანელების დანიშვნისას, რეგლამენტი არ ითვალისწინებს ოპოზიციურ ფრაქციებთან კონსულტაციის ვალდებულებას და მათთან კონსენსუსის გზით გადაწყვეტილების მიღებას, რაც ზრდის პოლიტიზირებული გადაწყვეტილების მიღების რისკებს", — ვკითხულობთ კვლევაში.

კიდევ ერთი საკითხი, რაზეც ყურადღებაა გამახვილებული, მნიშვნელოვან საკითხებთან დაკავშირებით კონტროლის მექანიზმის გამოყენებაა. ორგანიზაციაში აღნიშნავენ, რომ საანგარიშო პერიოდში ქვეყანა არაერთი მნიშვნელოვანი გამოწვევის წინაშე იდგა, მათ შორის ბორდერიზაცია, ადამიანების გატაცება, უკანონო ფარული ჩანაწერების გავრცელება, სასამართლოში ე.წ. კლანის წევრები, ხელისუფლებისა წარმომადგენლების სავარაუდო ინტერესთან კონფლიქტი და კორუფცია, თუმცა კომიტეტებს სპეციალური სხდომა არ ჩაუტარებიათ და არ მიუწვევიათ სხდომაზე ანგარიშვალდებული პირები.

კვლევაში ასევე საუბარია, რომ სახელმწიფო უსაფრთხოების სამსახურზე საპარლამენტო კონტროლი სუსტია, ხოლო მთავრობის წევრები და პარლამენტის წინაშე ანგარიშვალდებული სხვა თანამდებობის პირები სათანადო პასუხისმგებლობით არ ეკიდებიან პარლამენტის მიერ კონტროლის განხორციელებას. მაგალითად კი მოყვანილია ის, რომ მინისტრები არ პასუხობენ სადეპუტატო კითხვების ნაწილს და ოპოზიციური ფრაქციების მოწვევისას მინისტრები არ ესწრებიან კომიტეტის სხდომებს.

გარდა ამისა, აღნიშნულია, რომ ოპოზიციურ ფრაქციას კომიტეტის სხდომაზე პრემიერმინისტრის, გენერალური პროკურორის, სახელმწიფო უსაფრთხოების სამსახურის უფროსის დაბარების უფლება არ აქვს, რაც დაუსაბუთებლად ზღუდავს ამ უმნიშვნელოვანესი თანამდებობის პირების მიმართ საკომიტეტო კონტროლის განხორციელებას.