ევროპის რეკონსტრუქციისა და განვითარების ბანკისა (EBRD) და ევროპის საინვესტიციო ბანკის (EIB) ცნობით, სვანეთში დაგეგმილი ნენსკრას ჰიდროელექტროსადგურის პროექტი საერთაშორისო სტანდარტებს ვერ აკმაყოფილებს. ნენსკრა ჰესის პროექტის დამფინანსებელი საერთაშორისო ბანკების, EBRD-სა და EIB-ს დასკვნის მიხედვით, ჰესის პროექტი ამავე საფინანსო ინსტიტუტების უსაფრთხოების პოლიტიკასა და მოთხოვნების მნიშვნელოვან ნაწილს ეწინააღმდეგება.

გასაჩივრების მექანიზმების დასკვნებში აღნიშნულია, რომ ნენსკრა ჰესი ბანკების სტანდარტებს არ შეესაბამება ისეთ ფუნდამენტურ საკითხებში, როგორებიცაა:

• ძირძველი მოსახლეობის უფლებები;
• კულტურული მემკვიდრეობის დაცვა;
• პროექტის ალტერნატივების შესწავლა;
• გენდერული საკითხები;
• ინფორმაციის გამჭვირვალობა;
• ნენსკრა ჰესის პროექტის განმახორციელებელი კომპანიის წარმომადგენელთა კომპეტენცია.

ერთ-ერთი მომჩივანის, გარემოსდაცვითი ორგანიზაცია მწვანე ალტერნატივას განცხადებით, EBRD-ის და EIB-ის მენეჯმენტმა ნენსკრა ჰესის პროექტი ბანკების დირექტორთა საბჭოებს დასამტკიცებლად ისე წარუდგინა, რომ ის გარემოსდაცვით და სოციალურ სტანდარტებს არ შეესაბამებოდა.

აღნიშნული პრობლემების შესახებ EBRD-ისა და EIB-ის გასაჩივრების ორგანოებმა გამოძიება 2018 წელს მათთან შესული საჩივრების შემდეგ დაიწყეს. მოსარჩლეები არიან ადგილობრივი მოსახლეობის წარმომადგენლები და არასამთავრობო ორგანიზაციები მწვანე ალტერნატივა და CEE Bankwatch Network-ი.

მწვანე ალტერნატივას წარმომადგენელის, დათო ჭიპაშვილის განცხადებით, გასაჩივრების მექანიზმების დასკვნები ცალსახად აღიარებს იმ დარღვევებს და შეუსაბამობებს, რასაც ადგილი ჰქონდა პროექტის მომზადების პროცესში და, რის შესახებაც, ადგილობრივები და სამოქალაქო საზოგადოების წარმომადგენლები დიდი ხნის განმავლობაში საუბრობდნენ.

"ეს კიდევ ერთხელ ხაზს უსვამს იმასაც, რომ საერთაშორისო საფინანსო ინსტიტუტების მონაწილეობა, სამწუხაროდ, არ არის პროექტის საერთაშორისო სტანდარტების შესაბამისად განხორციელების გარანტი. ამისი ნათელი მაგალითებია შუახევისა და დარიალის ჰესები, მწარე გამოცდილებით, სადაც, ასევე, საერთაშორისო ბანკები მონაწილეობდნენ, თუმცა ამან პროექტების საიმედოობა ვერ უზრუნველყო", — აღნიშნავს ჭიპაშვილი.

მწვანე ალტერნატივას მიაჩნია, რომ პროექტი არ უნდა განხორციელდეს.

შეუსაბამობების დადგენის შემდეგ, EBRD-ის და EIB-ის გასაჩივრების მექანიზმები ბანკების მენეჯმენტისგან შეცდომების გამოსწორებას ითხოვენ და მათთვის რეკომენდაციები მოამზადეს, მათ შორის:

• ხელახლა გამოიკვლიონ სვანების ძირძველი მოსახლეობის სტატუსთან შესაბამისობის საკითხი;
• შეიმუშავონ პროექტის ალტერნატივები;
• სრულად შეისწავლონ ჰესისა და მიმდებარე ტერიტორიაზე არსებული და დაგეგმილი პროექტების კუმულაციური (ერთობლივი) ზემოქმედება;
• პროექტის სოციალური და გენდერული ზემოქმედება;
• ზეგავლენა არამატერიალურ კულტურულ მემკვიდრეობაზე;
• გაიზარდოს ნენსკრას მმართველი კომპანიის გარემოსდაცვითი და სოციალური გუნდის თანამშრომელთა ცოდნა, კომპეტენცია და უნარები.

ნენსკრას პროექტში ოთხი საერთაშორისო ბანკი მონაწილეობს. EIB-ი ჰესისთვის 150 მილიონი აშშ დოლარის გამოყოფას აპირებს, EBRD — 214 მილიონი აშშ დოლარის. პროექტში ჩართული არიან აზიის განვითარებისა და აზიის ინფრასტრუქტურის საინვესტიციო ბანკებიც.

საერთაშორისო ბანკების გასაჩივრების მექანიზმები განიხილავს და წყვეტს, თუ რამდენად შეესაბამება ამ ბანკების მიერ დაფინანსებული პროექტების სტანდარტები მათსავე უსაფრთხოების პოლიტიკას გარემოსდაცვითი და სოციალური თვალსაზრისით. ევროპის რეკონსტრუქციისა და განვითარების ბანკის (EBRD) გასაჩივრების მექანიზმია ბანკისგან დამოუკიდებელ ორგანო — "პროექტის ანგარიშვალდებულების დამოუკიდებელი მექანიზმი", ანუ IPAM-ი. ხოლო ევროპის საინვესტიციო ბანკში (EIB) ფუნქციონირებს "საჩივრების მექანიზმი" — CM-ი . სწორედ ამ ორმა ორგანომ გამოიძია ნენსკრა ჰესის პროექტი.

280 მეგავატის სიმძლავრის ნენსკრა ჰესი საქართველოში ერთ-ერთ ყველაზე წინააღმდეგობრივი პროექტია. გარემოსდაცვითი ორგანიზაციების შეფასებით, თუ ის განხორციელდა, გამოუსწორებელ ზიანს მიაყენებს მთისა და მდინარეების ეკოსისტემებს, გააუარესებს საცხოვრებელ გარემოს და ეკონომიკურ პრობლემებს შეუქმნის სვანეთის მოსახლეობას. პროექტს ადგილობრივი მოსახლეობაც აპროტესტებს.

On.ge ევროპული ბანკების მიერ გამოქვეყნებული დასკვნის თაობაზე ნენსკრა ჰიდროს დაუკავშირდა. კომპანიაში გვითხრეს, რომ ამ საკითხზე კომენტარს, ჯერჯერობით, არ აკეთებენ.