10 წლის წინ, როდესაც ხელოვნური ინტელექტის ბუმი ახალი დაწყებული იყო, ჰუმანიტარული და ხელოვნების მიმართულების სტუდენტებს ხშირად ურჩევდნენ — თუ დასაქმება გინდათ, "კოდირება ისწავლეთო". როგორც ჩანს, ეს არც ისე ჭკვიანური რჩევა იყო. დღეს უკვე თავად პროგრამისტები ნერვიულობენ იმაზე, რომ ხელოვნური ინტელექტი მათ სამუშაო ადგილებს წაართმევს.

ამ რეალობაში, შესაძლოა, პროგრამისტებმა ფილოსოფიის სწავლაზეც კი იფიქრონ. ნიუ-იორკის ფედერალური სარეზერვო ბანკის მიერ ამ წლის დასაწყისში გამოქვეყნებული მონაცემები აჩვენებს, რომ ამერიკაში ფილოსოფიის კურსდამთავრებულებს დასაქმების უფრო მაღალი შანსი აქვთ, ვიდრე კომპიუტერული მეცნიერებების კურსდამთავრებულებს. მაგალითად, 2024 წლის მონაცემებით (რაც ბოლო ხელმისაწვდომი სტატისტიკაა), კომპიუტერული მეცნიერებების კურსდამთავრებულთა შორის უმუშევარი 7% იყო, მაშინ როცა ფილოსოფოსებში ეს მაჩვენებელი მხოლოდ 5.1%-ს შეადგენდა.

მეტიც, ფილოსოფიის კურსდამთავრებულებს დღეს თავად AI კომპანიები ასაქმებენ. სტუდენტები სამუშაო შემოთავაზებებს დიპლომის აღებამდეც კი იღებენ.

საინტერესოა, რომ ხელოვნური ინტელექტის მკვლევრებს დღეს ყველაზე მეტად ანტიკური ხანის იდეები სჭირდებათ. მაგალითად, პლატონის მიერ აღწერილი სოკრატესეული მეთოდი, რომელშიც მთავარი ეჭვის შეტანა და მიზანმიმართული შეკითხვებია, საუკეთესო გზაა შეცდომებისა და წინააღმდეგობების აღმოსაჩენად. თანამედროვე AI მოდელებს ეს თვისება ყველაზე მეტად აკლიათ. ისინი ხშირად პირფერობენ და ცდილობენ ადამიანს ყველაფერში დაეთანხმონ. სოკრატესეული მეთოდით გაწვრთნილი პროგრამები ადამიანების გულის მოგებას კი არ შეეცდებიან, არამედ პირდაპირ სიმართლის ძიებაზე გადავლენ.

კიდევ ერთი უმნიშვნელოვანესი იდეა "სოკრატესეული უცოდინარობაა". პლატონის აპოლოგიაში სოკრატე ამბობს, რომ მისი სიბრძნე მხოლოდ იმის გაცნობიერებაა, თუ რამდენი რამ არ იცის. ტექნოლოგიაში სწორედ ამგვარი "თავმდაბლობის" ჩანერგვა ეხმარება ხელოვნურ ინტელექტს, რომ ზედმეტი თავდაჯერებულობა თავიდან აიცილოს. Google DeepMind-ის წამყვანი ფილოსოფოსი, იასონ გაბრიელი მიიჩნევს, რომ ბოლო დროს სისტემების მიერ ფაქტების გამოგონების შემცირება სწორედ ამ მცდელობების დამსახურებაა.

გარდა ამისა, ფილოსოფიას უსაფრთხოების პრობლემების მოგვარებაც შეუძლია. მკვლევრებმა ხელოვნური ინტელექტის მოდელებში არაერთი საგანგაშო ქცევა დააფიქსირეს — დაწყებული კონტროლიდან თავის დაღწევის მცდელობებით, დამთავრებული მომხმარებლების შანტაჟითაც კი. ამგვარი გადაცდომების გამოსასწორებლად სპეციალისტები ახალ მიდგომას, ე.წ. "AI კონსტიტუციონალიზმს" იყენებენ. ახალი მიდგომა სისტემის გარშემო გარკვეული წესებისა და პრინციპების ჩარჩოს შექმნას გულისხმობს, რომლებიც სამართლებრივი თუ მორალური ავტორიტეტის მქონე ფილოსოფიური ნაშრომებიდანაა აღებული.

ამ იდეის ერთ-ერთი მთავარი მხარდამჭერი Anthropic-ია. Claude-ის 78-გვერდიან კონსტიტუციაში კომპანიამ სრულიად განსხვავებული წყაროები გააერთიანა: იმანუელ კანტის იდეებიდან დაწყებული, Apple-ის მოხმარების პირობებითა და ადამიანის უფლებათა საყოველთაო დეკლარაციით დამთავრებული.

თუმცა, მთავარი კითხვა მაინც ისაა, თუ რა სახის წესები უნდა ჩაიწეროს თავად ამ კონსტიტუციებში. ფილოსოფოსებმა არჩევანი ორ ძირითად ეთიკურ ჩარჩოზე შეაჩერეს:

პირველი დეონტოლოგიაა — მიდგომა, რომელსაც, სხვებთან ერთად, იმანუელ კანტიც უჭერდა მხარს. ეს თეორია მკაცრ აკრძალვებს აწესებს ისეთ ქმედებებზე, როგორიც ტყუილი, იძულება ან რაიმე მიზნის მისაღწევად ადამიანის გამოყენებაა, თუნდაც ეს კეთილშობილურ ზრახვებს ემსახურებოდეს. Anthropic-ის კონსტიტუცია სწორედ ბევრ ასეთ დეონტოლოგიურ აკრძალვას შეიცავს. ეს წესები ხელოვნური ინტელექტის ქცევას უფრო პროგნოზირებადს ხდის, რაც რობოტების სახლებსა თუ საზოგადოებრივ სივრცეებში გამოსაყენებლად გადამწყვეტია.

მეორე ეთიკური მიდგომა, რომელიც ხელოვნური ინტელექტის ფილოსოფოსებს აინტერესებთ, კონსეკვენციალიზმია. ეს მიმართულება ნებისმიერ ქმედებას პოტენციური სარგებლისა და მოსალოდნელი ზიანის შეფასებით ზომავს. ამ პრინციპთან უფრო ახლოს ისეთი მოდელები დგანან, როგორიც OpenAI-ის ChatGPT და Google-ის Gemini-ია. მაგალითად, Google-ის სისტემები სპეციალურად ისეა მოწყობილი, რომ მათგან მიღებულმა "საბოლოო სარგებელმა მკვეთრად გადაწონოს შესაძლო რისკები", რაც სწორედ კონსეკვენციალიზმის კლასიკური მიზანია.

ეს მიდგომა უპილოტო ავტომობილების პროგრამული უზრუნველყოფისთვისაც კრიტიკულად მნიშვნელოვანია: როდესაც ავარია გარდაუვალია, სისტემამ უნდა გადაწყვიტოს, რომელი იქნება დაჯახების ყველაზე ნაკლებად ტრაგიკული გზა. კომპანია Waymo-ს (რომელიც თვითმავალ მანქანებს აწარმოებს) წამყვანი ინჟინერი აღნიშნავს, რომ მართვის სისტემები სულ უფრო მეტად ეყრდნობა ამ ფილოსოფიას.

წინ უამრავი ეთიკური თავსატეხია. კრიტიკოსები შიშობენ, რომ თუ მორალურ არჩევანს რობოტებს გადავაბარებთ, ადამიანები საკუთარი გადაწყვეტილებების მიღების უნარს დავკარგავთ. ერთი რამ კი ნათელია — მორალი ცვალებადი და რთული ფენომენია, ხელოვნური ინტელექტის ფილოსოფოსებს კი სამუშაო კიდევ დიდხანს არ გამოელევათ.