როცა გგონია, წარმატებით დაამარცხე ძველი, მავნე ჩვევები — ფრჩხილების კვნეტა, მოწევა, გვიანობამდე სქროლვა ან ყოველი ნერვიულობისას Fast Food-ის ჭამა — როგორი უსამართლობაა, არა? მერე, ერთხელაც, ვერ გამოიძინებ, სამსახურში ზედმეტად გადაიღლები ან რამეზე ინერვიულებ და უცებ, სრულიად მოულოდნელად, აღმოაჩენ, რომ ისევ იმ ძველ წრეზე ტრიალებ.

რატომ გვღალატობს საკუთარი გონება ზუსტად მაშინ, როცა ყველაზე მეტად გვჭირდება სიმტკიცე და რაციონალურობა?

მიზეზი ის კი არ არის, რომ ნებისყოფას ვკარგავთ, არამედ ის, თუ როგორ რეაგირებს ჩვენი ორგანიზმი გადაღლაზე. ჩვენს ტვინში გაცნობიერებულ თვითკონტროლზე პასუხისმგებელი პრეფრონტალური ქერქია — ნაწილი, რომელიც გადაწყვეტილებების მიღებასა და ემოციების მართვაში გვეხმარება.

თუმცა, მისი მუშაობა ტვინს ძვირი უჯდება — წარმოუდგენლად დიდ ენერგიას მოიხმარს.

ფოტო: Pinterest

როდესაც ჩვენს ცხოვრებაში სტრესი იმატებს, ორგანიზმში კორტიზოლისა და ადრენალინის დონეც იწევს. ტვინი ამას საგანგაშო მდგომარეობად აღიქვამს და ენერგიის დაზოგვის რეჟიმზე გადადის — ამცირებს რესურსს გაცნობიერებული კონტროლისთვის და მართვას ტვინის ღრმა, ავტომატურ სტრუქტურებს (ბაზალურ განგლიებს) გადასცემს. ჩვენც, რადგან ფიქრის ძალა აღარ გვაქვს, ინერციით, მექანიკურად ვმოქმედებთ.

ძველი, მავნე ჩვევები მეხსიერებაში ყველაზე მყარად ჩაბეჭდილი და ნაცნობი სცენარებია. ისინი წარსულში იმდენჯერ გავიმეორეთ, რომ ტვინისთვის მათი შესრულება არანაირ ძალისხმევას აღარ მოითხოვს. ახალი, ჯანსაღი ჩვევა კი, ჯერ კიდევ უცხოა და მის შესასრულებლად მეტი შრომაა საჭირო.

როცა ადამიანი გამოფიტულია, ტვინი ნაკლებ წინააღმდეგობას და ყველაზე სწრაფ შვებას ეძებს. ძველი მავნე ჩვევა კი — იქნება ეს ნიკოტინი, შაქარი თუ სოციალური ქსელების სქროლვა — შფოთვას წამიერად აყუჩებს. ჩვენ ამას სისუსტის გამო კი არ ვაკეთებთ, არამედ იმიტომ, რომ ჩვენმა ორგანიზმმა თავდაცვის გზად? აირჩია.

ასეთ დროს, ყველაზე მარტივი გამოსავალი მაინც ისაა, რომ ეს ავტომატური პროცესები გავართულოთ — ფიზიკური წინააღმდეგობა გავაჩინოთ. მაგალითად, თუ სტრესს ტკბილეულით ახშობ, ნუ შეინახავ მას სახლში. ეს მცირე ფიზიკური ბარიერი ტვინს აიძულებს წამით გაჩერდეს და გააცნობიეროს, რასაც აკეთებს.