გეოლოგიაში არსებობს ჰიპოთეზა, რომელიც თოვლის გუნდა დედამიწის სახელითაა ცნობილი. ეს ნიშნავს, რომ შეიძლება ოდესღაც (720-635 მილიონი წლის წინ) ჩვენს პლანეტაზე ოკეანეები გაყინული იყო. ეს ჰიპოთეზა უამრავ შეკითხვას ბადებს, პირველ რიგში იმას, თუ საერთოდ როგორ მოხდა ეს. უსაფუძვლოა ვარაუდი, რომ მზე ამ დროს ნაკლებ სითბოს გამოყოფდა, თუმცა სხვანაირად როგორ აიხსნება ამ მასშტაბის გაყინვა?

ზოგი მიიჩნევს, რომ მეტი ყინულის წარმოქმნა მზის სინათლის მეტად არეკვლას ნიშნავდა, ეს კი პლანეტას უფრო აცივებდა და საბოლოოდ კიდევ უფრო მეტ ყინულს ვიღებდით. ზოგიც იმას მიიჩნევს, რომ საქმე იმ გეოლოგიურ პროცესებშია, რომელთა დროსაც ნახშირორჟანგი ატმოსფეროდან იმაზე სწრაფად ქრება, ვიდრე წარმოიქმნება.

მეორე მხრივ, ეს ვერსიები ჰიპოთეზას სრულფასოვნად ვერ ხსნის. ახალ ნაშრომში ნორვეგიის არქტიკის უნივერსიტეტის მეცნიერებმა ალტერნატიული მექანიზმი წარმოადგინეს, რომელმაც შეიძლება სურათი უფრო სრულყოფილად დაგვანახოს.

ასევე იხილეთ: როგორ გადაურჩა სიცოცხლე პლანეტის ყველაზე დიდ გამყინვარებას

მათი თქმით, საკმარისად დაბალ ტემპერატურაზე მარილი ზღვის ყინულიდან ილექება, რაც კრისტალების ნარჩენ ფენას აყალიბებს. საინტერესოა, რომ აღნიშნულ მარილის კრისტალებს მაღალი არეკვლა ახასიათებს, იმაზე მეტიც კი, ვიდრე თოვლს ან ყინულს. შესაბამისად, მათ მზის სინათლის შთანთქმა და პლანეტის გაყინვა დაახლოებით იმავენაირად შეუძლია, როგორც თავად ყინულს.

გუნდის მიერ შექმნილი მოდელების თანახმად, ყინული ისე სწრაფად სუბლიმირდებოდა (აირად მდგომარეობაში გადადიოდა), რომ მისი თოვლით და წვიმით ჩანაცვლება ვერ ესწრებოდა. ყინულის ამგვარ გაქრობას აბლაცია ეწოდება და კლიმატის მოდელირების მხრივ გარკვეულ პარადოქსს წარმოქმნის. თუ დედამიწაზე აბლაციის ზონა ათასობით წლის განმავლობაში არსებობდა (როგორც ეს მოდელების მიხედვითაა), მაშ, როგორ გრძელდებოდა ყინულის გაფართოების ციკლი? მეცნიერების სავარაუდო პასუხი ისაა, რომ მზის სინათლეს ყინულის გარდა მარილიც ირეკლავდა.

სანამ გავაგრძელებდეთ, განვმარტავთ, რომ მარილიანი წყალი კარგად არ იყინება. ასევე, როგორც წესი, ამ პროცესში მარილი გარეთ გამოიყოფა. სწორედ ამიტომაა, რომ როცა ზამთარში არქტიკაში ან ანტარქტიდაზე ზღვის ყინული ფართოვდება, მის გარშემო არსებული წყლებიც უფრო მარილიანი ხდება.

ამის გათვალისწინებით ზოგ ადამიანს შეიძლება კითხვა გაუჩნდეს, თუ საერთოდ როგორ რჩება ზღვის ყინულში ის მარილები, რომლებიც შემდეგ ნალექის სახით გამოიყოფა. საქმე ისაა, რომ გაყინვის დროს მართლაც ბევრი მარილი გამოიყოფა, თუმცა ცალკეულ შემთხვევებში, როცა ტემპერატურა საკმარისად დაბალია, გარკვეული რაოდენობის მარილი ყინულში მაინც რჩება.

კვლევის ავტორების აზრით, როცა ზღვის ყინულის გაფართოება ზღვარს აღწევს (უფრო მეტი ყინული იკარგება, ვიდრე წარმოიშობა), მზის სინათლის არეკვლას მარილები "საკუთარ თავზე იღებს", ყოველ შემთხვევაში, ტროპიკებში მაინც. ამის შემდეგ მეცნიერებმა ფორმულის შემუშავება სცადეს, რათა დაედგინათ, რა გავლენა ექნებოდა ამ მარილის წარმოქმნას მზის სინათლის არეკვლაზე და, შესაბამისად, ტემპერატურაზე.

მიუხედავად ამისა, მკვლევრები განმარტავენ, რომ ჯერჯერობით უცნობია, თუ რამდენ ხანს გაძლო მარილის ნარჩენმა ფენებმა თოვლის გუნდა დედამიწაზე. ამ ჰიპოთეზის მოდელირება მეცნიერებს აქამდეც უცდიათ, ასეთ ვერსიებში ატმოსფეროში ნახშირორჟანგი თითქმის შეუძლებლად დაბალი მაჩვენებლით უნდა ყოფილიყო. ახალი მოდელები მარილის ფაქტორსაც ითვალისწინებს, ამიტომ ატმოსფეროში ნახშირორჟანგის დონე ბევრად უფრო დამაჯერებელი გამოდის.

კვლევის ავტორები ასევე განმარტავენ, რომ მათ მოდელებში ყველა ცნობილი ფაქტორი არაა გათვალისწინებული, მაგალითად, ღრუბლიანობა. ნაშრომი ჯერჯერობით რეცენზირებული არ არის, მას შეგიძლიათ გამოცემაში Climate of the Past გაეცნოთ.