სამეფო პინგვინი (Aptenodytes patagonicus) თითქმის მხოლოდ სამხრეთ ოკეანის კუნძულებზე ბინადრობს. მაგრამ ჩილეს ტიერა-დელ-ფუეგოს რეგიონის ამ ქარიანი ყურის პირას ის უკვე ასობით წელია დადის — სავარაუდოდ იმიტომ, რომ წყალმარჩხი სანაპიროები ზღვის მტაცებლებისა და ადამიანებისგან იცავს.

ადრეულმა მოგზაურებმა ამ ადგილს Useless Bay (უსარგებლო ყურე) უწოდეს, რადგან ამ სანაპიროებთან ნავების, მათ შორის სამრეწველო სათევზაო გემების, დაყენება თითქმის შეუძლებელი იყო. მაინც, ადამიანები იმდენად სახიფათოები იყვნენ, რომ მუდმივი კოლონია 2010 წლამდე ვერ ჩამოყალიბდა. შემდეგ კი, კოლონიის ჩასახვასთან ერთად, ადგილობრივმა მიწის მფლობელმა და საბავშვო ბაღის ყოფილმა მასწავლებელმა, 72 წლის სესილია დურან გაფომ, გადაწყვიტა, რომ მათ დაიცავდა.

დღეს ის ხელმძღვანელობს დაცულ ტერიტორიას, რომელიც მსოფლიოში სამეფო პინგვინთა ერთადერთ კონტინენტურ კოლონიას მეთვალყურეობს — კოლონია რამდენიმე ფრინველიდან თითქმის 200-მდე გაიზარდა.

"მხოლოდ დაცული ტერიტორიის წყალობით მიიღეს [პინგვინებმა] უსაფრთხო სივრცე, სადაც კოლონიის ჩამოყალიბება და განმტკიცება შეძლეს", — ამბობს Antarctic Research Trust-ის სამეცნიერო დირექტორი დოქტორი კლემენს პიუცი.

დურანის დაცული ტერიტორია მზარდი გლობალური ტენდენციის ნაწილია. Nature Ecology and Evolution-ში გამოქვეყნებულმა 2022 წლის კვლევამ, რომელმაც 15 000-ზე მეტი კერძო დაცული ტერიტორია შეაფასა, დაადგინა, რომ ისინი იცავენ იმ ეკოსისტემებსა და რეგიონებს, რომლების დაცვასაც სამთავრობო ძალისხმევა ვერ უზრუნველყოფს.

პირველად დურანის მიწაზე პინგვინებმა 1990-იანი წლების დასაწყისში დაიბუდეს. მაგრამ მალევე, მისი თქმით, მოვიდნენ ადამიანები, რომლებმაც თავი მეცნიერებად წარუდგინეს და ფრინველები წაიყვანეს.

"გალიებში ჩასვეს და იაპონიაში გაიყვანეს... სავარაუდოდ სამეცნიერო კვლევისთვის. მოგვიანებით გაირკვა, რომ [უმეტესობა] ზოოპარკებში ან სახლებში, 'შინაურ ცხოველებად', იქცნენ", — ამბობს დურანი.

ამის შემდეგ პინგვინები Useless Bay-ს ათ წელზე მეტხანს ერიდებოდნენ. 2010 წელს კი, როცა ერთ ღამეს კვლავ გამოჩნდნენ, ხალხმა თითქმის მყისიერად განაახლა კვერცხების მოპარვა და ცხოველებთან ცუდი მოპყრობა.

"პინგვინებს ქუდები და სათვალეები ჩამოაფხატეს და სელფებს იღებდნენ", — იხსენებს ის — "საშინელება".

კოლონია სწრაფად დაიშალა — 90 პინგვინიდან ერთი წლის შემდეგ მხოლოდ რვა დარჩა.

დურანმა ოჯახის კრება მოიწვია და დაარწმუნა, რომ რაღაც უნდა გაეკეთებინათ. "მაგრამ ვის უნდა გაეკეთებინა ეს? 'დედა!' — ერთხმად თქვა ჩემმა ორმა ქალიშვილმა".

ასე დაიწყო სანაპიროზე პატრულირება. "ყოველდღე გამოვდიოდი ამ თერმოსითა და სენდვიჩით. მთელ დღეს აქ ვატარებდი, ძვლებამდე გაყინული... ვაკვირდებოდი, რომ ხალხს პინგვინები არ შეეწუხებინა".

მომდევნო წელს დურანმა თავისი თითქმის 1000-ჰექტარიანი ფერმიდან 30 ჰექტარი შემოღობა — დაცული ტერიტორია, სადაც ვიზიტორებს პინგვინების დაკვირვება მხოლოდ დისტანციიდან შეეძლოთ.

მაგრამ ადამიანების მოშორება ამბის მხოლოდ ნახევარი იყო. წავებმა და ნაცრისფერმა მელიებმა — ტიერა-დელ-ფუეგოში მე-20 საუკუნეში შემოტანილმა ინვაზიურმა სახეობებმა — ახალი საფრთხე შეუქმნეს პინგვინებს, რომლებსაც ბუნებრივი ხმელეთის მტაცებლები არ ჰყავდათ.

"წავი ზრდასრულებს არ ესხმის თავს, მაგრამ ბარტყებსა და კვერცხებზე ნადირობს. თავდაპირველად მხოლოდ ერთი-ორი ბარტყი თუ გადარჩებოდა. მერე კი დაიწყო ჩვენი ხანგრძლივი ბრძოლა", — ამბობს დურანი.

პირველი ათი წლის განმავლობაში გამოსავალი მარტივი იყო: მტაცებლების ყურადღება სხვაგან გადაჰქონდათ, განსაკუთრებით ზამთარში, როდესაც ზრდასრული პინგვინები კვირების განმავლობაში ღია ზღვაში ნადირობენ და ბარტყები დაუცველი რჩებიან.

მაშინ უკვე მცირე გუნდი ჰყავდა. ისინი ადგილობრივ საყასბოებში ხორცის ნაჭრებს ყიდულობდნენ, ღამეს ორსაათიანი ცვლებით ინაწილებდნენ და ხორცის ნაჭრებს დაცული ტერიტორიიდან მოშორებით ყრიდნენ, ამით მტაცებლებს სხვაგან ნადირობას აჩვევდნენ.

თავდაცვისთვის კიდევ ერთი იარაღი გამოიყენეს: ძაღლები. "ისინი დილა-საღამო გადიან [ტერიტორიის მოსანიშნად]... ასე რომ, მელია ან წავი სუნს აიღებს და მიდის", — ამბობს დურანი.

დროთა განმავლობაში დაცული ტერიტორია უფრო პროფესიონალური გახდა. 2011 წელს დურანმა 30 ჰექტრის საკონსერვაციოდ 100 წლით იურიდიული რეგისტრაციის პროცესი დაიწყო. "ვინც ამ მიწას დაიმემკვიდრებს, ვალდებულია, გააგრძელოს დაცვის პროექტი", — ამბობს ის.

მისი 12-კაციანი გუნდი ახლა ბიოლოგებს, ვეტერინარებსა და ეკოტურიზმის სპეციალისტებს მოიცავს. საოპერაციო ხარჯებს წელიწადში საშუალოდ 15 000 ვიზიტორით, ეკოტურიზმი ფარავს.

გუნდი ასევე რეგულარულად თანამშრომლობს უნივერსიტეტებთან სამეცნიერო კვლევებში. შეგროვებულმა მონაცემებმა გამოავლინა, რომ ათასობით კილომეტრით დაშორებული კოლონიებიდან სამეფო პინგვინები Useless Bay-ში ჩამოსვლისთანავე გადადიან ადგილობრივ კვებაზე. მეცნიერები ამ მოვლენას "განსაკუთრებულ კვებით მოქნილობას" უწოდებენ.

ეს მოქნილობა "სავარაუდოდ დაეხმარება მათ ადამიანის გამოწვეული კლიმატური ცვლილებების გადატანაში", — ამბობს კვლევის წამყვანი ავტორი დოქტორი პიუცი.

დურანი კი ხედავს, რომ მისი მიდგომა შედეგს იძლევა, ყველაზე ნათელი მტკიცებულება გადარჩენილი ბარტყების მზარდი რიცხვია.

"გასულ წელს 23 ბარტყი გადარჩა, ეს რეკორდია", — ამბობს ის.