საქართველოს ახალგაზრდა იურისტთა ასოციაციის ცნობით, ისინი მე-18 წელია ადამიანის უფლებათა ევროპულ სასამართლოში (ECHR) 2008 წლის აგვისტოს ომის დროს დაზარალებულ 400-მდე მოქალაქეს იცავენ. ორგანიზაციის მიერ ჯამში წარდგენილია 53 საჩივარი, რომლებიც რუსეთის ფედერაციის მხრიდან ევროპული კონვენციის დარღვევის ფაქტებს ეხება.

ამ ეტაპზე ევროპულმა სასამართლომ საიას მიერ ნაწარმოებ ორ საკვანძო საქმეზე უკვე გამოიტანა გადაწყვეტილება, სადაც რუსეთის პასუხისმგებლობა დაადგინა.

"სტორიმანს-ვერჰულსტი და სხვები რუსეთის წინააღმდეგ" (2025 წლის 7 ოქტომბერი):

საქმე ეხებოდა 2008 წლის აგვისტოში, ქალაქ გორში, ნიდერლანდელი ოპერატორის, სტან სტორიმანსის მკვლელობას. სტრასბურგის სასამართლოს პალატამ დაადგინა, რომ რუსეთმა ვერ ჩაატარა ეფექტიანი და დამოუკიდებელი გამოძიება, რითაც დაარღვია კონვენციის მე-2 მუხლი (სიცოცხლის უფლება) პროცედურულ ნაწილში. რუსეთს მომჩივნებისთვის 50 000 ევროს ოდენობის კომპენსაციის გადახდა დაეკისრა.

"მალაჩინი და სხვები რუსეთის წინააღმდეგ" (2026 წლის 23 ივნისი):

აღნიშნულმა გადაწყვეტილებამ გააერთიანა საიას ორი საჩივარი — "ჩიკვილაძე და ანწუხელიძე რუსეთის წინააღმდეგ" და "მალაჩინი და სხვები რუსეთის წინააღმდეგ". საქმე ეხება 2008 წლის ომის დროს ქართველი სამხედროების წამებასა და მკვლელობას (მათ შორის გიორგი ანწუხელიძის ეპიზოდს, რომელიც სახელმწიფოთაშორის საქმეში ნახსენები არ ყოფილა).

ევროპულმა სასამართლომ პირველად დაადგინა დარღვევა უშუალოდ კონფლიქტის აქტიური ფაზის დროს. სასამართლომ განმარტა, რომ რუსეთს ტყვეობაში მყოფ პირებზე ექსტრატერიტორიული იურისდიქცია გააჩნდა და მას 395 000 ევროს ოდენობის კომპენსაციის გადახდა დააკისრა.

რუსეთის დავალიანება და აღსრულების პრობლემა

საიას თქმით, მიუხედავად იმისა, რომ 2022 წელს უკრაინაში სამხედრო აგრესიის გამო რუსეთი ევროპის საბჭოდან გარიცხეს და მან უარი თქვა სტრასბურგის გადაწყვეტილებების აღსრულებაზე, ეს მას არ ათავისუფლებს 2022 წლის 16 სექტემბრამდე მომხდარ დარღვევებზე პასუხისმგებლობისგან.

"საქართველო რუსეთის წინააღმდეგ II" (მხოლოდ 2008 წლის ომი) — 155 111 316.70 ევრო (ძირითად $129.8$ მლნ ევროს დაერიცხა პროცენტი ვადაგადაცილების გამო — 2026 წლის 29 ივლისის მდგომარეობით).

რუსეთის ჯამური დავალიანება საქართველოს წინაშე — 425 746 719.23 ევრო(სამ სახელმწიფოთაშორის საქმეზე: I, II, IV).

რუსეთის ჯამური დავალიანება ECHR-ის ყველა საქმეზე — 3.3 მილიარდ ევროზე მეტი (2025 წლის ნოემბრის მონაცემებით).

ბენეფიციარები საქართველოდან — 54 ათასზე მეტი მოქალაქე (მათ შორის 23 ათასზე მეტი — უშუალოდ 2008 წლის ომის საქმეზე).

საიას ინიციატივები და მოწოდება ევროპის საბჭოსადმი

იმის გამო, რომ საქართველოს საგარეო საქმეთა სამინისტროს მიერ 2024 წელს წარმოდგენილ მასალებში არ ჩანდა კომპენსაციების ამოღების კონკრეტული მექანიზმები, 2026 წლის 3 აგვისტოს საიამ ოფიციალურად მიმართა ევროპის საბჭოს მინისტრთა კომიტეტს და აღსრულების ორკომპონენტიანი გეგმა შესთავაზა:

1. სპეციალური ნდობის ფონდის შექმნა: ევროპის საბჭოს ფარგლებში ფონდის ჩამოყალიბება, რომელიც რუსეთის ჩამორთმეული ან სანქცირებული სახელმწიფო აქტივების აკუმულირებას მოახდენს.

2. კოლექტიური აღსრულების მექანიზმი: ევროპის საბჭოს წევრი ქვეყნებისთვის რეკომენდაციის მიცემა, რათა შიდა იურისდიქციებში დაუშვან რუსული სახელმწიფო აქტივების მიმართ სტრასბურგის გადაწყვეტილებების აღსრულება.

საია მოუწოდებს საერთაშორისო თანამეგობრობას, იკისროს წამყვანი როლი, რათა ათასობით დაზარალებული მარტო არ დარჩეს კუთვნილი სამართლიანი დაკმაყოფილების მოპოვების ბრძოლაში.

საიას განცხადება სრულად წაიკითხეთ აქ.