აშშ-ის პრეზიდენტმა დონალდ ტრამპმა ეროვნული სამეცნიერო საბჭოს (NSB) ყველა — 24-ვე, წევრი თანამდებობიდან გაათავისუფლა. კრიტიკოსები ამას ტრამპის ადმინისტრაციის მიერ 76-წლიანი კვლევითი სააგენტოს დამოუკიდებლობის შესასუსტებლად გადადგმულ მორიგ ნაბიჯად აღიქვამენ, ზოგიერთის თქმით კი, აშშ-ის პრეზიდენტი სამეცნიერო საბჭოს ანადგურებს.

"პრეზიდენტ დონალდ ჯ. ტრამპის სახელით გწერთ, რათა შეგატყობინოთ, რომ თქვენი პოზიცია ეროვნული სამეცნიერო საბჭოს წევრის პოსტზე წყდება, გადაწყვეტილება ძალაში შედის დაუყოვნებლივ. გმადლობთ სამსახურისთვის", — ნათქვამია 24 აპრილის ელექტრონულ წერილში, რომელიც პრეზიდენტის პერსონალის ოფისის წარმომადგენელმა, მერი სპროულსმა NSB-ის წევრებს გაუგზავნა.

NSB უნიკალური სუბიექტია აშშ-ის მთავრობისთვის. ადმინისტრაციისა და კონგრესისთვის ეროვნული სამეცნიერო პოლიტიკის შესახებ რჩევების მიცემის გარდა, მას აქვს კანონით მინიჭებული უფლებამოსილება, ზედამხედველობა გაუწიოს NSF-ის საქმიანობას (ეროვნული სანიტარული ფონდი), რომელიც უზრუნველყოფს საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის სტანდარტებსა და ახდენს პროდუქციის, განსაკუთრებით საკვების, წყლისა და სამომხმარებლო საქონლის სერტიფიცირებას მათი უსაფრთხოების უზრუნველსაყოფად. საბჭოს წევრებს, რომლებიც, როგორც წესი, გამოჩენილი აკადემიკოსები და ინდუსტრიის ლიდერები არიან, 6-წლიანი ვადით ირჩევენ, ყოველ 2 წელიწადში კი რვა წევრი ირჩევა.

კეივან სტასუნი, ერთ-ერთი გათავისუფლებული წევრი და ვანდერბილტის უნივერსიტეტის ასტროფიზიკოსი, რომელიც საბჭოში 2022 წელს დაინიშნა, ფიქრობს, რომ საბჭოს მიერ 2025 წლის მაისში გამოთქმულმა საჯარო კრიტიკამ ტრამპის წინადადებაზე, NSF-ის მიმდინარე ბიუჯეტის 55%-ით შემცირების შესახებ, ადმინისტრაციის გაღიზიანება გამოიწვია.

"შესაძლოა, პრეზიდენტის ადმინისტრაციის პერსპექტივიდან პრეზიდენტის მიერ დანიშნული პირების ეს ჯგუფი [NSB] კონგრესს ურჩევდა, არ მიჰყოლოდა პრეზიდენტის სურვილებს.

თეთრი სახლის გასული თვის გადაწყვეტილება, როცა მათ კონგრესს მოსთხოვეს NSF-ისთვის მომავალ წელს 900 მილიონი დოლარის გამოყოფა ანტარქტიდის ახალი კვლევითი ყინულმჭრელისთვის, კიდევ ერთი მაგალითია იმისა, თუ როგორ უშლის ხელს ტრამპის ადმინისტრაციის მართვისა და ბიუჯეტის ოფისი (OMB) საბჭოს თავისი ვალდებულებების შესრულებაში," — ამბობს სტასუნი, რომელიც გუშინდლამდე ჯგუფის კომიტეტს მსხვილი კვლევითი ობიექტების საკითხებში ხელმძღვანელობდა.

აშშ-ის წარმომადგენელთა პალატის მეცნიერების კომიტეტის წამყვანმა დემოკრატმა, კალიფორნიელმა კონგრესმენმა ზოი ლოფგრენმა, ტრამპის გადაწყვეტილებას საბჭოს დათხოვნის შესახებ "იმ პრეზიდენტის მორიგი სულელური ნაბიჯი უწოდა, რომელიც აგრძელებს მეცნიერებისა და ამერიკული ინოვაციების დაზიანებას. სამწუხაროდ, გასაკვირი არ არის, რომ პრეზიდენტი, რომელიც პირველივე დღიდან ესხმოდა თავს NSF-ის, შეეცდებოდა იმ საბჭოს განადგურებას, რომელიც ფონდის მართვაში ეხმარება".