ირაკლი საბეკია ჰოლანდიაში მოღვაწე ქართველი დიზაინერია, რომელიც 2015 წლიდან ეინდჰოვენის დიზაინის აკადემიაში სწავლობს. მისი დეპარტამენტი, სახელწოდებით Man and Leisure გამოცდილებებისა და სოციალურ დიზაინზე მუშაობს, თუმცა პროექტების თემატიკა მრავალფეროვანია.

2018 წელს მან გადაწყვიტა სადიპლომო ნაშრომი რუსეთის მიერ საქართველოს ოკუპაციის თემაზე გაეკეთებინა. ირაკლიმ მავთულხლართების გამოყენებით შექმნა მოწყობილობა, რომელსაც საოკუპაციო საზღვრის რადიოგადამცემად გარდაქმნა შეუძლია.

ომის შემდეგ ათეულობით სოფელი მოექცა საოკუპაციო რეჟიმში, მცოცავი ოკუპაცია კი რეჟიმის ტერიტორიას ყოველდღიურად აფართოებს. მავთულხლართების მიღმა არსებული ქართული სოფლები გადამწვარი და განადგურებულია, ტერიტორიაზე ნასახლარებიც კი არაა შემორჩენილი. ისტორია რომ გადაეწერა, რუსეთმა მთლიანად წაშალა იქ მცხოვრები მოსახლეობის კვალი.

"მე თვითონ აფხაზეთიდან ვარ, ეს თემა და იმ ადამიანების ბედი ვინც 2008 წელს სახლ-კარი და საარსებო სივრცე დაკარგა ჩემთვის ძალიან ახლოა", — ამბობს ირაკლი On.ge-სთან საუბრისას.

პროექტი, სახელად Voicing Borders [ხმოვანი საზღვრები] ორი კომპონენტისგან შედგება — ინტერაქტიული რუკა და რადიოგადამცემად გარდაქმნილი მავთულხლართები.

ინტერაქტიული რუკა

პირველი ინტერაქტიული პროექციაა, რომელიც საშუალებას აძლევს მაყურებელს თვალი მიადევნოს ბოლო ათწლეულის განმავლობაში ცხინვალის რეგიონში ქართული სოფლების ნგრევასა და გაუჩინარებას. ამისთვის დიზაინერმა თანამგზავრული ფოტოები გამოიყენა, რომლებიც სპეციალურად ამ ინსტალაციისთვის შექმნილი ტექნიკითაა წარმოდგენილი.

ინსტალაციაში 16 სოფელია შესული, რომლებიც, ირაკლის მეგობარი სტუდენტების დახმარებით, თითოეული სახლის სიზუსტითაა მონიშნული და განთავსებული ინტერაქტიულ რუკაზე.

"ეს კომპონენტი საჭირო იყო იმისთვის რომ მომეყოლა ამ სოფლების შესახებ და თვალსაჩინო სამხილის მაგალითზე მეჩვენებინა რასთან უწევს დაპირისპირება ადგილობრივ მოსახლეობას".

მავთულხლართები, როგორც რადიოგადამცემი

დიზაინერისა და პროექტის მიზანი თავიდანვე იყო აქტიური პოზიციის ჩვენება.

"ამისთვის სამიზნედ ოკუპაციის ყველაზე აშკარა გამოვლინება — მავთულხლართი ამოვიღე და ვეცადე მომეძებნა მიდგომა რომელიც საშუალებას მომცემდა შემომეტრიალებინა მისი თვისება მისსავე საწინააღმდეგოდ", — ამბობს ირაკლი.

პროექტს წინ ხანგრძლივი კვლევა უძღოდა, რა დროსაც მან ძველი რადიოს ანძა აღმოაჩინა და სწორედ მაშინ დაებადა კითხვა: "თუ ეს შეიძლებოდა გამოყენებულიყო საკომუნიკაციოდ, რატომ არ შეიძლებოდა რადიოგადამცემის შექმნა მავთულხლართებით?"

დიზაინერმა რადიოგადამცემი შექმნა, რომელიც მავთულხლართს სადენის მეშვეობით უერთდება და მას ანტენად იყენებს, შემდეგ კი ის მორზეს ანბანით გადასცემს იმ ქართული სოფლების სახელებსა და გეოგრაფიულ კოორდინატებს, რომლებიც 2008 წლის რუსეთ-საქართველოს ომის შემდეგ განადგურდა და გაუჩინარდა:

"მორზეს ანბანის გამოყენება განგებ გაკეთებული არჩევანი იყო, რომ თავიდან ამერიდებინა ყველანაირი ზედმეტი პოლიტიკური კონოტაცია რომელიც შეიძლება თან სდევდეს, ენის, გენდერის, აქცენტის, ან თუნდაც ინტონაციის გამოყენებას. ამ მეთოდით მინდა ხაზი გავუსვა, რომ ეს პროექტი არ ემსახურება რომელიმე ცალკეული ჯგუფის ინტერესების დაცვას არამედ კაცობრიობის წინაშე ჩადენილი დანაშაულის მხილების და გაჟღერების საშუალებაა".

"ეს დანადგარი გადააქცევს ოკუპაციის იარაღს პროტესტის საშუალებად მისსავე წინააღმდეგ და აიძულებს მას გააჟღეროს, რისი დამალვაც მისი მნიშვნელოვანი ფუნქციაა. ინსტალაციაში ეს მოწყობილობა შეერთებულია მავთულხლართთან, რომელიც საქართველოში არსებულის მიახლოებული ასლია. ხოლო რადიო გადაცემის მოსმენა იქვე მდგარი პატარა რადიოების საშუალებითაა შესაძლებელი".

"ამ ორი კომპონენტისგან შემდგარი ინსტალაციის მიზანია რაც შეიძლება მეტ ადამიანს გააცნოს საქართველოში ჩადენილი და მიმდინარე დანაშაულები და შექმნას სივრცული გამოცდილება, რომელიც ამ ფაქტების შესახებ არა მხოლოდ ინფორმირებას, არამედ მათ ემპათიურად გათავისებას შეუწყობს ხელს და ამავდროულად გამოხატავს ჩემი პირად დამოკიდებულებას ამ პრობლემის მიმართ. ინსტალაცია გააგრძელებს ამ ხმის გაჟღერებას ყველგან სადაც ამის საშუალება იქნება და მეც გავყვები მას როგორც მისი ავტორი და ასევე მისი ნაწილი".

ინსტალაცია თავდაპირველად ჰააგაში და როტერდამში გამოიფინა, ამჯერად კი ეინდჰოვენის დიზაინის აკადემიის შოუზე, ჰოლანდიური დიზაინის კვირეულის ფარგლებშია წარმოდგენილი.

ნიჭიერი დიზაინერის პროექტმა უკვე მიიპყრო ჰოლანდიური და ბრიტანული გამოცემების ყურადღება. მისი ნაშრომი გაშუქდა ჰოლანდიურ ტელევიზიაშიც.