მოკლედ: სოციალური სამართლიანობის ცენტრი (SJC) საქართველოს განათლების, მეცნიერების და ახალგაზრდობის სამინისტროს მოუწოდებს, საჯარო სკოლებში რელიგიურად ნეიტრალური, ინკლუზიური და თანასწორი გარემოს ხელშეწყობისთვის საჭირო პოზიტიური და სისტემური ღონისძიებები გაატაროს.

რა მოხდა: SJC-ის მიხედვით, 2024 წლის 2 თებერვალს, წალკის მუნიციპალიტეტის სოფელ არწივანში, ქრისტიანმა სასულიერო პირებმა, საგაკვეთილო პროცესის დროს, საკლასო ოთახები აკურთხეს და კედლებზე ჯვრები გააკრეს.

• პროცესში მონაწილეობას სკოლის დირექტორიც იღებდა, მოსწავლეები და მათი მშობლები კი წინასწარ არ იყვნენ ინფორმირებულნი საკლასო ოთახების კურთხევის შესახებ.
• სკოლის პედაგოგების, მოსწავლეებისა და მშობლების ნაწილმა პროტესტი გამოთქვა მომხდარზე და სამართლებრივი რეაგირება მოახდინა.

სოციალური სამართლიანობის ცენტრის მიხედვით, მომხდარის შესწავლა შიდა აუდიტის დეპარტამენტმა დაიწყო და სკოლის დირექტორის მხრიდან, ზოგადი განათლების კანონის მოთხოვნების დარღვევაც დაადგინა.

• "სამინისტრომ მომხდარზე რეაგირება სკოლას მოსთხოვა და არ დაუზუსტებია, თუ რა ტიპის ღონისძიებები უნდა გატარდეს სკოლაში მსგავსი ფაქტების პრევენციისთვის", — წერს SJC.

რატომ არის ეს პრობლემა: SJC წერს, რომ საჯარო სკოლებში კვლავ ხდება პროზელიტიზმი და რელიგიური ინდოქტრინაცია და ამაზე სახალხო დამცველის ანგარიშებიც მიუთითებს.

პროზელიტიზმი განიმარტება როგორც სხვების საკუთარ რწმენაზე გადაყვანის სწრაფვა, ხოლო ინდოქტრინაცია არის სახელმწიფოს და ორგანიზაციების მხრიდან, კომპლექსური რეკლამისა და პროპაგანდის მეშვეობით მოსახლეობის ცნობიერებაში შეხედულებათა გარკვეული სისტემისა და სტერეოტიპების ჩანერგვა და ჩამოყალიბება.

• სახალხო დამცველთან არსებული რელიგიათა საბჭო ამბობს, რომ ხშირია რელიგიური რიტუალების აღსრულება გაკვეთილებზე, მათ შორის, ლოცვა სწავლის დაწყების წინ, აკადემიურ დროს სასულიერო პირების სკოლაში მისვლა და მოსწავლეების დალოცვა, კურთხევა და ქადაგება, "ასევე, სკოლის ტერიტორიებზე არსებობს სამლოცველო კუთხეები და ხდება რელიგიური სიმბოლოების არააკადემიური მიზნით გამოფენა.

რას ამბობს კანონი: SJC აღნიშნავს, რომ საქართველოში, საჯარო სკოლებში რელიგიის თავისუფლებისა და საგანმანათლებლო საქმიანობის პროცესში რელიგიური ნეიტრალიტეტის მარეგულირებელი სხვადასხვა აქტები მოქმედებს, რომელიც "ექსპლიციტურად კრძალავს საჯარო სკოლებში რელიგიურ ინდოქტრინაციას, პროზელიტიზმსა და დისკრიმინაციას".

• ზოგადი განათლების შესახებ კანონი: კანონის მე-18 მუხლი გამორიცხავს მოსწავლის, მშობლისა და მასწავლებლებისათვის ისეთი ვალდებულებების დაკისრებას, რომლებიც ძირეულად ეწინააღმდეგება მათ რწმენასა და სინდისს.
• მე-13 მუხლი კრძალავს "საჯარო სკოლაში სასწავლო პროცესის რელიგიური ინდოქტრინაციის, პროზელიტიზმის ან იძულებითი ასიმილაციის მიზნებისათვის გამოყენებას".
• გარდა ამისა, კანონით დაუშვებელია, საჯარო სკოლის ტერიტორიაზე რელიგიური სიმბოლოების არააკადემიური მიზნებით განთავსება, საგაკვეთილო პროცესის განმავლობაში რელიგიური რიტუალის ჩატარება, მათ შორის აკადემიური მიზნებით.

"იმის გამო, რომ ექსპლიციტური საკანონმდებლო აკრძალვების მიუხედავად, საჯარო სკოლებში კვლავ ხშირია რელიგიური ინდოქტრინაციისა და პროზელიტიზმის შემთხვევები, არსებითია სახელმწიფომ პროაქტიული მიდგომებით და სისტემური ინტერვენციებით ხელი შეუწყოს საჯარო სკოლებში ინკლუზიური და თანასწორი საგაკვეთილო და სოციალური გარემოს მშენებლობას", — წერს SJC და განათლების სამინისტროს მოუწოდებს:

• საჯარო სკოლებში, განსაკუთრებით კი, ეთნიკურად და რელიგიურად მრავალფეროვან მუნიციპალიტეტებში მოქმედ საჯარო სკოლებში, შეისწავლოს რელიგიური ნეიტრალიტეტის დარღვევის შესაძლო შემთხვევები, ტენდენციები და მათი გავლენა არადომინანტური ეთნიკური და რელიგიური ჯგუფების უფლებებსა და ინკლუზიაზე.
• პრობლემის შესწავლის პროცესში გაითვალისწინოს სახალხო დამცველთან არსებულ რელიგიათა საბჭოსთან კონსულტაციების გავლის მნიშვნელობა.

გარდა ამისა,

• სამინისტრომ აქტიურად უნდა აამაღლოს სკოლების ადმინისტრაციის და მასწავლებლების ცოდნა და სენსიტიურობა ზოგადი განათლების შესახებ კანონის შესაბამისი მოთხოვნებისა და უფლებრივი სტანდარტების შესახებ;
• უნდა შეიმუშაოს საჯარო სკოლებში თანასწორობის, მრავალფეროვნებისა და ინკლუზიურობის მართვის სახელმძღვანელო დოკუმენტი
• საჯარო სკოლებში წაახალისოს მულტიკულტურული პროგრამები და პროექტების განხორციელება, რომელშიც აქტიურად იქნება ჩართული როგორც სკოლის მასწავლებლები და მოსწავლეები, ისე ადგილობრივი თემი.