შეგიმჩნევიათ, ბოლო წლებში როგორ "ვწელავთ" ძილის დროის დადგომას? ჩვენ გარშემო უამრავი ადამიანია, რომელთაც ძილში დაკარგული დრო ენანებათ. სწრაფი ცხოვრების რიტმის ფონზე, როდესაც დღის უმეტეს ნაწილს სამსახურში, უნივერსიტეტსა თუ სხვა ვალდებულებებში ვატარებთ, ის რამდენიმე საათი, რომელიც საკუთარი თავისთვის გვრჩება, განსაკუთრებით ძვირფასია.

"კიდევ ერთ სერიას ვუყურებ და მერე დავიძინებ", "ამ ტიკტოკსაც ვნახავ და გადავდებ ტელეფონს", "ცოტახანს ტვინს დავასვენებ და მუსიკას მოვუსმენ" — თუ ეს ფრაზები გეცნო, შესაძლოა, ე.წ. " შურისძიების მიზნით ძილის გადადების" (Revenge Bedtime Procrastination) ფენომენთან გქონდეს საქმე.

ეს ტერმინი აღწერს ისეთ შემთხვევებს, როდესაც ადამიანი შეგნებულად აჭიანურებს დაძინებას, მიუხედავად იმისა, რომ იცის, მეორე დღეს ადრე უნდა ადგეს და არასაკმარისი ძილი პრობლემას შეუქმნის. თუმცა ამ ქცევაში საინტერესო ისაა, რომ საქმე ყოველთვის მხოლოდ ნებისყოფის ნაკლებობას არ ეხება.

მკვლევრები ამ ქცევაში რამდენიმე განსხვავებულ მიზეზს გამოყოფენ. ერთ შემთხვევაში ადამიანი ზუსტად იცის, რომ ძილის დროა, მაგრამ მაინც ირჩევს კიდევ ერთი სერიის ყურებას, თამაშს ან სოციალურ ქსელში ყოფნას. სხვა დროს კი პრობლემა ისაა, რომ საქმიანობაში იმდენად ერთვება, დროის გასვლას ვეღარ ამჩნევს. ტელეფონში რამდენიმე წუთით "სქროლვა" ხშირად "კიდევ ხუთი წუთის" ნაცვლად საათობით გრძელდება.

ამ ფენომენის კიდევ ერთი საინტერესო მხარე ჩვენი ე.წ. ქრონოტიპია — ანუ ის, დღის რომელ მონაკვეთში ვართ ყველაზე აქტიურები. ზოგი ადამიანი დილით უფრო პროდუქტიულია, ზოგისთვის კი ენერგიის პიკი საღამოს დგება. კვლევების მიხედვით, საღამოს ტიპის ადამიანებში ძილის გადადება უფრო ხშირად გვხვდება. ასეთ შემთხვევაში გვიანი საათები მათთვის მხოლოდ თავისუფალი დრო კი არა, დღის ყველაზე სასიამოვნო ნაწილიც შეიძლება იყოს.

ფენომენზე გავლენას სტრესიც ახდენს. 2026 წლის კვლევაში სტრესის მაღალი დონე ძილის გადადების უფრო ხშირ შემთხვევებთან იყო დაკავშირებული. სხვა კვლევებში კი მსგავსი კავშირი დატვირთულ გრაფიკთანაც დააკავშირეს. თუმცა ეს შედეგები იმას არ ნიშნავს, რომ სტრესი ავტომატურად გვაიძულებს გვიან დავიძინოთ — უფრო იმაზე მიუთითებს, რომ ძილის რეჟიმზე გავლენას ჩვენი ზოგადი მენტალური მდგომარეობაც ახდენს.

პრობლემა ისაა, რომ რამდენიმე საათით ძილის დათმობა თითქოს მცირე ფასია იმ თავისუფლებისთვის, რომელსაც ეს დრო გვაგრძნობინებს. მაგრამ კვლევების მიმოხილვებში ძილის გადადება დაკავშირებულია უფრო მოკლე და ნაკლებად ხარისხიან ძილთან და დღის განმავლობაში მეტ დაღლილობასთან.

ამიტომ "შურისძიების" ნაწილი მხოლოდ სასაცილო სახელწოდება არ არის. ის საკმაოდ ზუსტად აღწერს განცდას, რომ დღის განმავლობაში რაღაც ჩვენი არ ყოფილა და ღამით მისი დაბრუნება გვინდა. თუმცა საინტერესო კითხვაც აქ ჩნდება: იქნებ, პრობლემა ყოველთვის ის არ არის, რომ არ გვეძინება? იქნებ, ზოგჯერ უბრალოდ გვინდა, რომ დღეში რამდენიმე საათი მაინც ნამდვილად ჩვენი იყოს?

გამოსავალი კი მხოლოდ საკუთარ თავთან დაპირება, რომ "დღეს ადრე დაიძინებთ" ყოველთვის არ მუშაობს. რა თქმა უნდა, ძილის გაუმჯობესება ჩვენი ფუნქციონირებისთვის აუცილებელია, თუმცა ამასთან, მნიშვნელოვანია, პრობლემის მთავარ მიზეზზეც ვიფიქროთ და დღის განმავლობაში ისეთი დროის გამოყოფაც ვცადოთ, რომელიც სამუშაოს, სწავლას ან სხვა ვალდებულებებს არ ეთმობა. წინააღმდეგ შემთხვევაში შეიძლება კვლავ იგივე არჩევანის წინაშე აღმოვჩნდეთ: დავიძინოთ დროულად თუ კიდევ ცოტა ხნით მაინც დავიბრუნოთ დღე, რომელიც თითქოს ჩვენი არც ყოფილა.