კენიაში, ტურკანას ტბის სანაპიროზე შემონახულმა უძველესმა ნაკვალევმა კაცობრიობის ერთ-ერთი გადაშენებული ნათესავის შესახებ მეცნიერული წარმოდგენა შეცვალა. მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის ჟურნალში (PNAS) გამოქვეყნებულ ნაშრომში ნამარხი ნაკვალევის ნაკრებია აღწერილი, რომელიც ტბის ნაპირზე 1.4 მილიონზე მეტი წლის წინ მოძრავმა ადამიანის ნათესავთა ჯგუფმა დატოვა.

აშშ-სა და კენიის მკვლევართა საერთაშორისო ჯგუფმა რვა Paranthropus boisei ჰომინინის მიერ დატოვებული ნამარხი ნაკვალევის საგანძური გააანალიზა. ეს ნაკვალევი პირველად, თითქმის 50 წლის წინ, ჩრდილოეთ კენიაში სმითსონიანის ეროვნული ბუნების ისტორიის მუზეუმის უფროსმა მკვლევარმა, გეოლოგმა და ხერხემლიანთა პალეონტოლოგიის კურატორმა, კეი ბერენსმაიერმა აღმოაჩინა. ბერენსმაიერის გუნდმა ბილიკი თავდაპირველად 1978 წელს იპოვა და ამჟამად სწავლობს, როგორ შეინარჩუნა ადგილობრივმა გეოლოგიამ ამდენი უძველესი ნაკვალევი ამ ადგილას.

კვლევას კევინ ჰატალა, ჩატჰემის უნივერსიტეტის (პიტსბურგი) ბიოლოგიის ასოცირებული პროფესორი და მაქს პლანკის ევოლუციური ანთროპოლოგიის ინსტიტუტის (ლაიფციგი, გერმანია) ასოცირებული მკვლევარი ხელმძღვანელობდა.

"თითოეული ადგილი ჩვენი წარსულის სურათია და ჩვენ სწრაფად ვქმნით ფოტოალბომს, რომელიც ადრეული პლეისტოცენის ჰომინინების ანატომიის, გადაადგილების, ქცევისა და გარემოს შესახებ რამდენიმე განსხვავებულ ფანჯარას გვთავაზობს", — თქვა ჰატალამ.

კენიის ნაკვალევის არქივი იზრდება

ახლად აღწერილი ადგილი ერთ-ერთ ყველაზე დეტალურ სურათს გვთავაზობს და ტურკანას ტბის გარშემო არსებული პალეოანთროპოლოგიური ადგილების გლობალურ მნიშვნელობას უსვამს ხაზს, აცხადებს ნაირობის, კენიის ეროვნული მუზეუმების მკვლევარი და ახალი ნაშრომის თანაავტორი, პურიტი კიურა.

"ტურკანას ტბის კიდეებზე ამ ნამარხი ნაკვალევის აღმოჩენა ადამიანის ევოლუციის გაგებაში რეგიონის გლობალურ მნიშვნელობას აძლიერებს და შესანიშნავ მტკიცებულებას ინახავს იმის შესახებ, როგორ ცხოვრობდნენ ჩვენი უძველესი ნათესავები 1.4 მილიონი წლის წინ", — თქვა კიურამ — "ეს კიდევ უფრო აძლიერებს კენიის, როგორც მსოფლიოში ერთ-ერთი წამყვანი პალეოანთროპოლოგიური ლანდშაფტის, პოზიციას და ხაზს უსვამს ჩვენს პასუხისმგებლობას, ეს შეუცვლელი მემკვიდრეობა დავიცვათ".

ბერენსმაიერი ამ რეგიონში საველე სამუშაოებს 1969 წლიდან ატარებდა. 1978 წლის საველე სეზონზე მისმა ზოგიერთმა კენიელმა კოლეგამ სხვადასხვა გეოლოგიური ფენის შესასწავლად თხრილები გათხარა, როცა ბერენსმაიერმა კლდეში ღრმა, მომრგვალებული ჩაღრმავება, ჰიპოპოტამის ნაკვალევი, შენიშნა. ეკიპაჟმა ეს ფენა გათხარა და ზედაპირი ფრთხილად მოაშორა, რამაც უძველეს ნალექში ჩაჭედილი ჰომინინების კვალი გამოააშკარავა.

აღმოჩენა ბერენსმაიერისთვის განსაკუთრებით საინტერესო იყო, რადგან ნაკვალევი უძველესი ადამიანის ქცევის შესახებ ისეთ ინფორმაციას გვაწვდის, რომლის ამოღებაც ნამარხი ძვლებიდან და ფრაგმენტებიდან ხშირად ძნელია.

ტალახში შენახული მომენტი

"სამეცნიერო თვალსაზრისით ნაკვალევის განსაკუთრებული თვისება ისაა, რომ ისინი დროში მომენტს ინახავს", — თქვა ბერენსმაიერმა — "გარდა ამისა, ნაკვალევი ადამიანებს ამ ნამარხების აღქმას ბევრად უფრო უადვილებს, ვიდრე ცალკეულად ნაპოვნი ძვალი ან ყბა შეძლებდა".

მეცნიერებს ამ ნამარხი ნაკვალევის, რომელსაც GaJi10 ეწოდა, ნამდვილი მასშტაბის გასაგებად რამდენიმე ათწლეული დასჭირდათ. მას შემდეგ, რაც ბერენსმაიერმა და მისმა გუნდმა საწყისი ნაკვალევი შეისწავლეს, ადგილი მომავალი კვლევისთვის დასაცავად ქვიშაში დამარხეს. 2016 და 2023 წლებში ჯგუფი დაბრუნდა და იმავე ფენაზე კიდევ ბევრი ნაკვალევი აღმოაჩინა. საერთო ჯამში, GaJi10-ის ტერიტორიაზე რვა ინდივიდის მიერ დატოვებული 21 ნაკვალევია, ასევე ჰიპოპოტამის, ანტილოპისა და სხვა ცხოველების მრავალი ანაბეჭდი.

გუნდმა მიმდებარე კლდეში არსებული ვულკანური ფერფლის მეშვეობით ბილიკის ასაკი დაადგინა: ადრეული პლეისტოცენი, დაახლოებით 1.43 მილიონი წლის წინანდელი პერიოდი. იმ დროს ტურკანას ტბის სანაპიროზე სხვადასხვა ცხოველი ბინადრობდა, მათ შორის ნიანგები, სპილოები და ადამიანის ორი განსხვავებული ჰომინინის სახეობა: Paranthropus boisei, მძლავრი კბილების მქონე მსხვილი აღნაგობის სახეობა, და Homo erectus, დღევანდელი ადამიანის შესაძლო პირდაპირი წინაპარი.

2024 წელს კვლევითი ჯგუფის წევრებმა, მათ შორის ჰატალამ და ბერენსმაიერმა, ამ ტერიტორიაზე ოდნავ უფრო ძველი ბილიკი აღწერეს, რომელიც ორივე უძველესი ჰომინინის სახეობის ანაბეჭდებს ინახავდა და აჩვენებდა, რომ ორივე მათგანი ერთსა და იმავე ჰაბიტატში ასობით ათასი წლის განმავლობაში ბინადრობდა.

"ჩვენ ვერ ვიტყვით, როგორ ურთიერთქმედებდა ორი განსხვავებული ჰომინინი ტალახიან ვაკეებზე, მაგრამ ვიცით, რომ ორივე მათგანი იმ დროს აქ ცხოვრობდა", — თქვა ბერენსმაიერმა.

• ტესტი: რამდენად კარგად იცნობ ადამიანთა სახეობებს?

მოულოდნელი მინიშნებები Paranthropus-ის შესახებ

გუნდმა GaJi10-ის ნამარხი ნაკვალევის ანატომია და მოძრაობის ნიმუშები გააანალიზა და დაადგინა, რომ ისინი Paranthropus-ს ეკუთვნის. დასკვნა მოულოდნელი იყო, რადგან კვალი ზომით ჰომო ერექტუსის მიერ დატოვებულ ანაბეჭდებს ჰგავდა, რომელიც დიდი ხნის განმავლობაში Paranthropus-ზე მნიშვნელოვნად დიდ სახეობად ითვლებოდა.

"ნაკვალევის ზომები ადამიანის მსგავს სხეულის ზომაზე მიუთითებს, დაახლოებით 1.8 მეტრამდე სიმაღლესა და თითქმის 75 კილოგრამის წონაზე", — თქვა ჰატალამ. აღმოჩენა ადასტურებს, რომ ორი მსგავსი ზომის ჰომინინი ერთსა და იმავე გარემოში ერთდროულად ბინადრობდა.

ახალი ნაკვალევის ადგილი ასევე ავლენს, რომ ზრდასრული მამრი პარანთროპუსები ზოგჯერ ჯგუფურად მოგზაურობდნენ.

"რვა, ძირითადად ზრდასრული მამრი, პარანთროპუსი ინდივიდი, როგორც ჩანს, მდედრებისა და ბავშვების გარეშე, ჯგუფურად ერთად მოგზაურობდა, რაც ამ სახეობის რთულ სოციალურ სტრუქტურაზე მიუთითებს", — თქვა ნილ როუჩმა, ჰარვარდის უნივერსიტეტის მკვლევარმა და ახალი ნაშრომის თანაავტორმა — "შესაძლოა, ისინი დიდ ჯგუფებად ცხოვრობდნენ, სადაც მამრები მეწყვილეებისთვის ერთმანეთს ეჯიბრებოდნენ, მაგრამ საშიშ გარემოში უსაფრთხოებისთვის ზოგჯერ ერთმანეთსაც ეგუებოდნენ".

მეტი კითხვა ტბის სანაპიროზე

ახლად აღწერილი ნაკვალევის ადგილი ტურკანას ტბის აღმოსავლეთ სანაპიროზე აღმოჩენილ ასობით ნაკვალევს შორისაა. ეს ნაკვალევი 100 000 წელზე მეტი ხნის განმავლობაში დაილექა და ბერენსმაიერი ფიქრობს, რომ ამ ნაკვალევის შემნახველი გეოლოგიის უკეთ გააზრება იმას გაარკვევს, რატომ სტუმრობდნენ ადგილობრივი ჰომინინები ტბისპირა გარემოს.

ჯგუფი წელს კენიაში ბრუნდება, რათა ამ ნამარხი ნაკვალევის ადგილების კვლევა გააგრძელოს. ახალი აღმოჩენების პერსპექტივა ბერენსმაიერს კვლავ აღაფრთოვანებს.

"როდესაც 1978 წელს ეს ადგილები ვიპოვეთ, ვერასდროს წარმომედგინა, რომ ის ასეთ დიდ ერთობლიობად გადაიქცეოდა და ამ ჰომინინების ეკოლოგიის შესახებ ასეთ ვრცელ ინფორმაციას მოგვცემდა", — თქვა ბერენსმაიერმა.

კვლევას შეგიძლიათ ჟურნალ PNAS-ში გაეცნოთ.

• მეცნიერებმა ჩვენს დნმ-ში ორი იდუმალი, "მოჩვენებითი" წინაპარი აღმოაჩინეს