18 მაისს, უნგრეთის დედაქალაქ ბუდაპეშტში ათასობით ადამიანი გამოვიდა ქუჩაში, ახალი კანონპროექტის გასაპროტესტებლად, რომელიც ზღუდავს გამოხატვის თავისუფლებას და იმეორებს რუსეთის რეპრესიული "უცხოელი აგენტების" კანონმდებლობის მოდელს.

აქცია უნგრეთის პარლამენტის წინ — კოშუტის მოედანზე გაიმართა. დემონსტრანტებმა კანონპროექტი შეაფასეს, როგორც თავდასხმა სამოქალაქო საზოგადოებაზე და დემოკრატიულ თავისუფლებებზე. გამომსვლელებმა თქვეს, რომ ეს არის ავტორიტარული ნაბიჯი, რომელიც მიზნად ისახავს ოპოზიციის დათრგუნვას 2026 წლის არჩევნებამდე.

"ეს კანონპროექტი პირდაპირი მუქარაა — მუქარა იმის წინააღმდეგ, რომ ადამიანებმა შეძლონ თავიანთი აზრის თავისუფლად გამოხატვა," — განაცხადა გამოსვლაში ერთ-ერთმა აქტივისტმა, იაკაბ ტოთმა. "თუ სუვერენიტეტი ყველას არ ეკუთვნის, მაშინ ის მხოლოდ მთავრობის საკუთრებაა," — დასძინა მან.

რა ითვალისწინებს კანონპროექტი?

• შეიქმნება სახელმწიფო უწყება — სუვერენიტეტის დაცვის სამსახური, რომელსაც ექნება უფლება გამოიძიოს, დააჯარიმოს ან აკრძალოს ორგანიზაციები, რომლებიც უცხოური დაფინანსებით მოქმედებენ;
• ჩამოყალიბდება შავი სია, სადაც მოხვდებიან უცხოურ მხარდაჭერაზე დაფუძნებული მედია, არასამთავრობოები, აქტივისტები ან აკადემიური ჯგუფები;
• კანონპროექტი ითვალისწინებს თვალთვალს, დიდ ჯარიმებსა და საქმიანობის აკრძალვას, ყოველგვარი სასამართლო კონტროლის გარეშე.

ხელისუფლება ამტკიცებს, რომ კანონი აუცილებელია უნგრეთის სუვერენიტეტის დასაცავად, უცხოური ჩარევისგან — განსაკუთრებით კი აშშ-ისა და უკრაინის მხრიდან, რომლებსაც ორბანი და მისი მოკავშირეები ადანაშაულებენ მედიისა და ანტიკორუფციული ჯგუფების დაფინანსებაში. ამ ორგანიზაციებმა ბრალდებები უარყვეს და განაცხადეს, რომ მათი საქმიანობა პროფესიული სტანდარტებით ხდება და საზოგადოებრივ ინტერესს ემსახურება.

რატომ "რუსული კანონი"?

კრიტიკოსები აცხადებენ, რომ ორბანის მმართველობა სულ უფრო იღებს ავტორიტარულ სახეს. ეს კანონი — რომელიც სავარაუდოდ ადვილად გავა პარლამენტში, სადაც ფიდესს აბსოლუტური უმრავლესობა აქვს — მათ შეფასებით, უნგრეთში ყველაზე რეპრესიული კანონმდებლობა იქნება ორბანის 15-წლიანი მმართველობის განმავლობაში.

კანონის ფორმულირებები ბუნდოვანია და მის გამოყენებას შესაძლებელს ხდის ყველას წინააღმდეგ, ვინც გამოთქვამს განსხვავებულ მოსაზრებას ან იღებს უცხოურ დაფინანსებას. კანონის კრიტიკოსები მას პირდაპირ რუსეთის "უცხოელი აგენტების" კანონს ადარებენ, რომელიც კრემლმა კრიტიკული მედიისა და არასამთავრობოების ჩასახშობად გამოიყენა.

2024 წლის მაისში, ანალოგიური კანონი მიღებულ იქნა საქართველოშიც, სადაც მმართველმა პარტიამ მეორე მცდელობით დააკანონა "უცხოური გავლენის გამჭვირვალობის" შესახებ კანონპროექტი — რომელიც ასევე ეფუძნება რუსულ მოდელს.

საქართველოში ამას საზოგადოების მასშტაბური პროტესტი და სასტიკი პოლიციური ძალადობა მოჰყვა, ხოლო ქვეყნის ევროკავშირთან დაახლოების პერსპექტივა კიდევ უფრო ბუნდოვანი გახდა, მოგვიანებით კი, 2024 წლის 28 ნოემბერს, საერთოდ შეჩერდა.

უნგრეთის მიმართ მცირდება ნდობა ევროკავშირსა და საერთაშორისო მონიტორინგის ჯგუფებში, რომლებიც წლებია აღნიშნავენ დემოკრატიის რეგრესს ქვეყანაში.