ოდესმე გქონიათ განცდა, რომ კოღოები თქვენ გკბენენ, ხოლო სხვებს ყურადღებას არ აქცევენ?

მეცნიერები ახლა პროგრესს აღწევენ იმ რთული ქიმიური კოქტეილის გაშიფვრაში, რომელიც კონკრეტულ ადამიანებს უფრო მიმზიდველს ხდის ამ დაავადების გადამტანი სისხლისმწოველებისთვის.

"ეს არ არის მცდარი წარმოდგენა — კოღოები ზოგიერთი ადამიანით უფრო მეტად ინტერესდებიან, ვიდრე სხვებით", — განუცხადა AFP-ს ფრედერიკ სიმარდმა საფრანგეთის განვითარების კვლევის ინსტიტუტიდან.

"მაგრამ ჩვენ ყველანი მუდმივად მაგნიტები არ ვართ", — დასძინა სამედიცინო ენტომოლოგმა.

სენსორული ნიშნების მთელმა რიგმა შეიძლება აიძულოს კოღოები, აირჩიონ ერთი ადამიანი მეორის ნაცვლად. ამის განმსაზღვრელი ძირითადად სუნი და სითბოა, რომელსაც ჩვენი სხეული გამოყოფს, და ნახშირორჟანგი, რომელსაც ჩვენ ამოვისუნთქავთ.

მდედრი კოღოები (რომლებიც მამრებისგან განსხვავებით იკბინებიან) ამ სიგნალებს კარგად მომართული რეცეპტორებით აფიქსირებენ, შემდეგ კი შესაბამისად ირჩევენ თავიანთ სამიზნეს

"ჩვენთვის 100 წელზე მეტია ცნობილია, რომ კოღოებს იზიდავს ნახშირორჟანგი, რომელსაც ჩვენ ამოვისუნთქავთ — ეს არის პირველი სიგნალი, რომელიც ააქტიურებს მათ ქცევას, როდესაც ისინი ათეულობით მეტრის დაშორებით იმყოფებიან", — განუცხადა AFP-ს შვედმა მეცნიერმა რიკარდ იგნელმა.

როდესაც ისინი უფრო ახლოს მოდიან, სხეულის ტემპერატურა და ტენიანობა კონკრეტულ ადამიანებს კიდევ უფრო მეტად მიმზიდველს ხდის.

სისხლის ჯგუფს მნიშვნელობა არ აქვს

ზოგიერთ პოპულარულ თეორიას ამ საკითხთან დაკავშირებით საფუძველი არ გააჩნია.

იდეას, რომ კოღოები უპირატესობას სისხლის გარკვეულ ჯგუფებს ანიჭებენ, არ აქვს სამეცნიერო საფუძველი. მკვლევრების თქმით, არც კანის, თვალის თუ თმის ფერთან არის ეს დაკავშირებული.

სუნს კი, მეორე მხრივ, უდიდესი მნიშვნელობა აქვს.

"მოლეკულების 'წვნიანი', რომელსაც ჩვენი მიკრობიოტა აწარმოებს, კოღოებისთვის მეტად — ან ნაკლებად — მიმზიდველია", — განმარტა სიმარდმა.

ადამიანები გამოყოფენ 300-დან 1000-მდე სუნის სხვადასხვა ნაერთს, მაგრამ მეცნიერები მხოლოდ ახლა იწყებენ იმის გაგებას, თუ რომელი მათგანი იზიდავს კოღოებს.

მკვლევრებმა ლაბორატორიაში Aedes aegypti კოღოები — რომლებიც ცნობილი არიან ყვითელი ცხელებისა და დენგეს გავრცელებით — მიუშვეს 42 ქალზე, რათა ენახათ, რომელ მათგანს მიანიჭებდნენ უპირატესობას.

"ჩვენ ვაჩვენეთ, რომ კოღოები ჩვენკენ მოსაზიდად იყენებენ სუნის ნაერთების ნაზავს. ჩვენ დაახლოებით 27 ასეთი ნაერთი გამოვარჩიეთ", — თქვა იგნელმა.

ქალები, რომელთა დაკბენაც კოღოებს ყველაზე მეტად "მოსწონდათ" აწარმოებდნენ დიდი რაოდენობით ერთ კონკრეტულ ნაერთს, რომელიც მიიღება კანის ცხიმის, სებუმის დაშლის შედეგად.

ლუდი კოღოებისთვის მიმზიდველს გხდით

ლუდის სმა ასევე დაკავშირებულია კოღოების მიზიდვასთან, რადგან ის მაღლა წევს სხეულის ტემპერატურას, ზრდის ამოსუნთქული CO₂-ის რაოდენობას და ცვლის კანის სუნს. ბურკინა-ფასოში ჩატარებული სტანდარტიზებული კვლევისთვის, ზოგიერთმა მამაცმა მოხალისემ დალია ლუდი, ხოლო რამდენიმე დღის შემდეგ წყალი, რათა ენახათ, რომელს ამჯობინებდნენ კოღოები.

Anopheles კოღო, რომელსაც შეუძლია მალარიის გავრცელება, უფრო მეტად მიიზიდა ლუდის მსმელების სურნელმა.

2023 წლის კვლევისთვის ნიდერლანდებში, 465-მა მოხალისემ ხელები მოათავსა გალიებში, რომლებიც სავსე იყო მდედრი Anopheles კოღოებით. მოხალისეები, რომლებსაც წინა 24 საათის განმავლობაში ლუდი ჰქონდათ დალეული, 1.35-ჯერ უფრო მიმზიდველნი აღმოჩნდნენ კოღოებისთვის.

იმის აღმოჩენა, თუ რატომ ანიჭებენ კოღოები უპირატესობას კონკრეტულ ადამიანებს, უფრო აქტუალური საკითხი გახდა, რადგან კლიმატის ცვლილება აფართოებს იმ არეალს, სადაც ისინი ბინადრობენ.

მაგალითად, ვეფხვის კოღო, ჩიკუნგუნიას ვირუსის გადამტანი, ვრცელდება ახალ ტერიტორიებზე. გასულ წელს, ჩიკუნგუნიამ პირველად მიაღწია ჩრდილოეთით, საფრანგეთის ალზასის რეგიონამდე.

"ეს რისკი სულ უფრო მეტ ადამიანზე ახდენს გავლენას", — თქვა სიმარდმა.

მაშ, რა შეგიძლიათ გააკეთოთ ნაკბენების თავიდან ასაცილებლად?

თუ საშიში კოღოებით დასახლებულ ადგილებში გვიწევს ყოფნა, მეცნიერები შემდეგს გვირჩევენ: "სცადეთ მიირთვათ მსუბუქი საკვები და ფრთხილად იყავით ალკოჰოლთან".