ოცდაათი წლის წინ სტივენ ჰოკინგი გვაფრთხილებდა მომავლის შესახებ,
რომელიც მაშინ სამეცნიერო ფანტასტიკას ჰგავდა. დღეს მისი სიტყვები რეალობად იქცა და ჩვენ ვდგავართ გზაჯვარედინზე, სადაც უნდა ვიმოქმედოთ სწრაფად.

როდესაც სტივენ ჰოკინგმა 1995 წელს BBC-ის გადაცემა "ხვალინდელი სამყაროს" ეთერში იწინასწარმეტყველა, თუ როგორი იქნებოდა მსოფლიო 2025 წლისთვის, ბევრმა მისი სიტყვები უფრო შთაგონებად აღიქვა, ვიდრე გაფრთხილებად. კოსმოსის კვლევა კერძო კომპანიების ხელში, ხელოვნური ინტელექტი, რომელიც ცვლის საზოგადოებას და კოსმოსური ნარჩენების საფრთხე — ეს ყველაფერი იმ დროს ბუნდოვანი ჩანდა. მაგრამ დღეს, როდესაც ჩვენს გარშემო ვიყურებით, ვხედავთ, რომ მისი ხედვა არა მხოლოდ წინასწარმეტყველებაა, არამედ რეალობა, რომელიც გვაიძულებს ვიმოქმედოთ და სწორედ ახლავე.

კოსმოსური ნამსხვრევები: ჩვენს თავზე უხილავი საფრთხე

დედამიწის ორბიტა სავსეა ქაოსურად და არაკოორდინირებულად მოძრავი
ობიექტებით, რაც ზრდის შეჯახების რისკს. ევროპის კოსმოსური სააგენტოს (ESA) მონაცემებით, დაბალ ორბიტაზე 40 000-ზე მეტი ობიექტია, რომელთაგან მხოლოდ 11 000 აქტიური თანამგზავრია. დანარჩენი? ნამსხვრევები, ფრაგმენტები, კოსმოსური ნაგავი — სულ 1 სმ-ზე მეტი ზომის 1.2 მილიონზე მეტი ობიექტია და ამ ნამსხვრევების საერთო წონა 13 579 ტონას აღწევს. ამ ყველაფერს მხოლოდ ბოლო წელს 2 229 ტონა ახალი ნამსხვრევები დაემატა. უფრო მეტიც, ESA-ს მონაცემებით, 2024 წელს 3 000-ზე მეტი ახალი ფრაგმენტაცია მოხდა. თითოეული ეს ფრაგმენტი ზრდის შეჯახების რისკს, რამაც შეიძლება გამოიწვიოს ე.წ. კესლერის სინდრომი — შეჯახებების კასკადი, რომელიც ორბიტას გამოუსადეგარ ზონად აქცევს.

ჰოკინგმა გაგვაფრთხილა, რომ კოსმოსის დაპყრობის ჩვენს სურვილს შეიძლება მოულოდნელი შედეგები მოჰყვეს. და ის მართალიც იყო. დღეს, როდესაც ისეთი კომპანიები, როგორიცაა SpaceX და Blue Origin, თვეში ათობით თანამგზავრს უშვებენ, ჩვენი ტექნოლოგიური ძალა იზრდება, მაგრამ ასევე იზრდება კოსმოსში ჩვენივე გზის დაბლოკვის საფრთხე. კოსმოსური ნარჩენების გატანის ბაზარი, რომლის ღირებულება ანალიზების თანახმად, 2025 წლისთვის 1.3 მილიარდ დოლარს გადააჭარბებს, იმედის მომცემია, თუმცა ჯერჯერობით მხოლოდ წვეთია საჭიროებების ოკეანეში.

ხელოვნური ინტელექტი: დამხმარე თუ საფრთხე?

კიდევ ერთი სფერო, სადაც ჰოკინგის პროგნოზები სრულდება, არის ხელოვნური ინტელექტი (AI). როდესაც ის სამი ათწლეულის წინ საუბრობდა ტექნოლოგიებზე, რომლებიც ადამიანის აზროვნებას სიმულირებს, მას ალბათ ვერასდროს წარმოედგინა, რამდენად სწრაფად მოხდებოდა ეს. 2025 წლის აგვისტოში OpenAI-მ წარმოადგინა GPT-5 მოდელი, რომელიც, არსებული ცნობების თანახმად, მნიშვნელოვნად გაზრდის სისტემების სიზუსტეს და ავტონომიას. ხელოვნური ინტელექტის ინფრასტრუქტურაში ინვესტიციები, რომლებსაც ხელმძღვანელობენ ისეთი გიგანტები, როგორიცაა Microsoft, Google და Amazon, ასობით მილიარდ დოლარს შეადგენს.

მაგრამ პროგრესს თან ახლავს საფრთხეც. ჰოკინგმა გაგვაფრთხილა, რომ ხელოვნური ინტელექტი შეიძლება საშიში იყოს, თუ მას არ გავაკონტროლებთ და ჩვენ გვაქვს შეშფოთების საფუძველი. ექსპერტები გვაფრთხილებენ ამ ტექნოლოგიის არათანაბარ განვითარებასთან დაკავშირებულ რისკებზე — სამუშაო ადგილების დაკარგვიდან ეთიკურ საკითხებამდე. როგორ შეგვიძლია უზრუნველვყოთ, რომ ხელოვნური ინტელექტი ჩვენ გვემსახუროს და არა პირიქით? ეს არის კითხვა, რომელზეც ჯერ არ გვაქვს მკაფიო პასუხი და მაინც, მას ახლავე უნდა ვუპასუხოთ, როდესაც ტექნოლოგია უფრო სწრაფად პროგრესირებს, ვიდრე წარმოგვედგინა.

რობოტიკა — მომავალი, რომელიც აქ არის

ანალიზის თანახმად, სამრეწველო რობოტიკის ბაზარი 48.3 მილიარდ დოლარამდე, ხოლო სამედიცინო რობოტიკა დაახლოებით 16.9 მილიარდ დოლარამდეა შეფასებული. სამომხმარებლო რობოტები, რომლებიც გვეხმარებიან ტრანსპორტირებაში, დასუფთავებასა და სოფლის მეურნეობაში, 77 მილიარდ დოლარამდეა შეფასებული. ჰოკინგმა იწინასწარმეტყველა, რომ მანქანები მნიშვნელოვან როლს შეასრულებდნენ ჩვენს ცხოვრებაში. და დიახ, დღეს რობოტული სისტემები ქარხნების, საავადმყოფოებისა და სახლების საერთო ნაწილია.

სტივენ ჰოკინგის პროგნოზები კოსმოსური კვლევის, ხელოვნური ინტელექტის, რობოტიკისა და კოსმოსური ნამსხვრევების მსგავსი საფრთხეების შესახებ სულ უფრო რეალური ხდება. ჩვენ გვაქვს ტექნოლოგია, გვაქვს მონაცემები, გვაქვს გაფრთხილებები.

მომავალი შეიძლება ნათელი იყოს, თუ ჩვენ შევძლებთ საერთაშორისო თანამშრომლობის გაძლიერებას. ასევე საჭირო იქნება ხელოვნური ინტელექტისა და კოსმოსური ოპერაციების გლობალურ წესებზე მორგება. ტენდენციებზე დაყრდნობით, შეიძლება შეფასდეს, რომ ამ ნაბიჯების გარეშე, როგორც ჰოკინგმა იწინასწარმეტყველა, ჩვენ არა მხოლოდ ეკონომიკური დანაკარგების, არამედ ეგზისტენციალური საფრთხეების რისკის ქვეშ ვდგავართ.